نقد و بررسی فیلم چهارراه استانبول

«چهارراه استانبول» ششمین ساخته سینمایی کیایی بعد از فیلم‌های «بعدازظهر سگی‌سگی»، «ضد‌گلوله»، «خط ویژه»، «عصر یخبندان» و «بارکد» است و مانند ساخته‌های قبلی این کارگردان، اثری پربازیگر محسوب می‌شود.

داستان این فیلم مرتبط با حادثه ساختمان پلاسکو است که منجر به شهید شدن تعدادی از آتش‌نشانان شد.

بهرام رادان، محسن کیایی، سحر دولتشاهی، ماهور الوند، رعنا آزادی‌ور، مهدی پاکدل، سعید چنگیزیان، پوریا رحیمی‌سام، بابک بهشاد، خسرو احمدی، تینو صالحی، حسین امیدی و با هنرمندی مسعود کرامتی گروه بازیگران «چهار راه استانبول» را تشکیل می‌دهند.

نویسنده: مصطفی کیایی. مدیر فیلمبرداری: حسین جلیلی، تدوین: نیما جعفرى جوزانى، طراحى و ترکیب صدا: علیرضا علویان، آهنگساز: آرمان موسى پور، صدابردار: امیر نوبخت، طراح صحنه: حجت اشترى، طراح لباس: مارال جیرانى، طراح گریم: عباس عباسى، جلوه های ویژه رایانه ای : فرید فصیحی، مدیر تولید : سجاد رحیمی، دستیار اول کارگردان : هومن خواجه نوری، برنامه ریز : امید جزینی، عکاس : میلاد کیایی، منشی صحنه: نفیسه ذاکری، مشاور رسانه اى: آریان امیرخان، جلوه های ویژه میدانی : آرش آقابیگ، مدیر تدارکات : محمد ابراهیمی

 

جلسه پرسش و پاسخ فیلم سینمایی «چهارراه استانبول» با حضور مصطفی کیایی؛ کارگردان و تهیه کننده فیلم، بهرام رادان، محسن کیایی، مسعود کرامتی، سحر دولتشاهی، مهدی پاکدل، محسن کیایی، رعنا آزادی‌ور، ماهور الوند، حسین امیدی، بازیگران فیلم، نیما جعفری‌جوزانی؛ تدوینگر، فرید فصیحی؛ طراح جلوه های ویژه، حسن خلیلی؛ فیلمبردار با مدیریت محمود گبرلو، عصر امروز یکشنبه پانزدهم بهمن‌ماه در پردیس سینما گالری ملت برگزار شد.
در ابتدای جلسه خبرنگاری در زمینه طراحی صحنه‌های فیلم برای ایجاد فضای باورپذیر در حادثه پلاسکو بود، در مورد بسته بودن پلان‌ها پرسید که به چه دلیل به این شکل کارگردانی شده بود؟ و چه محدودیت‌هایی برای نشان دادن حادثه پلاسکو وجود داشت که ما همه چیز را در نمای بسته می‌دیدیم؟
مصطفی کیایی در پاسخ گفت: هدف ما در اصل پلاسکو نبود. مثل هر فیلمی که به یک واقعه گره خورده است و درام روایت‌گر یک ماجرای واقعی است، طبیعی است که ما هم به اندازه نیازمان به حادثه پلاسکو به عنوان ماجرایی واقعی ورود کردیم. کسی که برای دیدن پلاسکو فقط آمده باشد واقعا طبیعی است که این طور فکر کند. وقتی در مودر پلاسکو حرف می‌زنیم، مردم نزدیک به ۱۰ گیگ حافظه بصری از این مکان را دارند و ما نمی‌توانستیم هیچ خطایی داشته باشیم، پس تصمیم گرفتیم که تا جایی که می‌شود، نمای باز داشته باشیم، اما به هر حال شدنی نبود. هر جایی که عمق نشان می دادیم از خیابان جمهوری تا حافظ سعی کردیم هم لانگ شات داشته باشیم هم نمای بسته. به هرحال واقعیت این است که اگر من این فیلم را نمی‌ساختم، کسی سراغ این موضوع نمی‌رفت به این دلیل که این فیلم‌ها هزینه بالایی دارد. من ۳ میلیارد پول از جیب خودم گذاشتم تا فیلم را بسازم. من باید سراغ ارگان خصوصی می‌رفتم که در ان صورت نظرات خودشان را القا می‌کردند. من فکر می‌کنم تا همین‌جا هم مردم تحت‌تاثیر قرار گرفته بودند؛ البته نمی‌خواستیم خیلی پیش برویم و از فیلم بیرون بزند…

علی قمی در ادامه پرسید: ما زوج محسن کیایی و بهرام رادان را برای بار دیگر دیدیم. تا کی قرار است این زوج را ببینیم؟ مصطفی کیایی گفت: من بازیگرانم را براساس معیارهای خودم انتخاب می‌کنم و به گیشه کاری ندارم. من افتخار می‌کنم با کسانی کار می‌کنم که آرامش و اخلاق دارند. ترجیح می‌دهم با سوپراستاری کار کنم که جایگاه خودش را می‌شناسد و به این نکات توجه دارم. اگر این زوج جواب بدهد در کارهای دیگر هم از آنها استفاده می‌کنم و همین طور از سحر دولتشاهی و همه اعضای دیگر.
محمدرضا ایمانیان در ادامه پرسید: فکر نمی‌کنید ملودرام فیلم شما باید لحظه‌هایی داشت که بیشتر احساس‌مان را تحت‌تأثیر قرار دهد؟ و این که آیا این کمبود به دلیل تدوین نبود؟ او از بهرام رادان هم پرسید: فکر می‌کنید نقش شما چه شباهت و تفاوتی با نقش شما در بارکد دارد؟ از آزادی ور هم پرسید: شما خیلی کم‌کار هستید، دلیلش کم بودن پیشنهاد است یا دلیل دیگری وجود دارد؟
رادان در پاسخ به ایمانیان گفت: من اولین باری است که فیلم را می‌بینم و نمی‌توانم نظر بدهم. در ضمن منتقد جدی نقش‌هایم هستم و نیمه خالی کارم را بیسشتر می‌بینم. البته خوشحالم سابقه فیلم بارکد این قدر قوی در ذهن نشسته و همه ما در روزهای فیلمبردای به این موضوع فکر می‌کردیم. ما اول در «عصر یخبندان» باهم کار کردیم، در کنار سحر دولتشاهی. در بارکد و این فیلم دو دوست بودیم و از طبقات و ژانرهای مختلف کار می‌کردیم. من این نکته‌ای که می‌گویید را ضعف نمی‌دانم. سعی کردیم با خانواده‌ای که قبلا هم کار کرده بودند، وقتی وارد کار شدیم به‌خوبی از پس مسئولیت‌های خودمان براییم. اینکه نقش‌هایی که این خانواده می‌سازند، در ذهن شما نقش می‌بندد، به دلیل قدرت فیلمسازی این خانواده است. آزادی‌ور در ادامه گفت: مسیری که طی می‌کنم، انتخاب من بوده. از ابتدا که وارد این کار شدم، تقریبا سالی یک کار کرده‌ام. بعد از مدتی فهمیدم کار خوبی نمی‌کنم که کم کارم اما در سینمای ما کسی به این نکته فکر نمی‌کند که به خودم سخت می‌گیرم.
او افزود: من این فیلم را بسیار دوست دارم و خوشحالم که این امکان به من داده شد که در کنارشان باشد.
خبرنگار دنیای تصویر پرسید: دلیل اینکه حادثه پلاسکو را در درام گنجاندید چه بود؟ کارگردان در پاسخ گفت: من هم مثل همه ایرانیان در رابطه با پلاسکو جوگیر شدم و گفتم باید فیلمی بسازم. در مورد یازده سپتامبر هم خیلی فیلم ساختند. من تصمیم گرفتم فیلمی بسازم که به پلاسکو ربط داشته باشد… پلاسکو هم سیاسی بود هم تجاری. بحث من اقتصاد بود. پلاسکو اقتصاد ما بود که ریخت. جوانانی بود که تولید می‌کردند و من هم دوستان زیادی دارم که به صورت نصف قیمت، جنس چینی می‌آورد و جایگزین تولید داخلی می‌کنند. چهارراه استانبول نماد تولید داخلی است. من فقط هدفم یادآوری نبود ولی سعی می‌کردم بیشتر از نیاز درام ورود پیدا نکنم به این موضوع.
خبرنگار تی وی پلاس پرسید: انتخاب ماهور الوند که بازیگر قوی است چه دلایلی داشت و در مورد موسیقی فیلم هم پاسخ دهید.
ماهور الوند در مورد نقش خود گفت: «اگر تصور می‌شود که از پس نقش برآمده‌ام، دلیلش در وهله اول تلاش کارگردان بود و من هم البته با نقش‌ها دلی برخورد می‌کنم و انتخاب‌هایم را باعشق انجام می‌دهم.  وقتی عاشقانه کار می‌کنیم، توان و انرژی می‌گذاریم و اگر از فیلم رضایت دارید، خوشحالم.
مهدی پاکدل  گفت: هربازیگری نقش‌های زیادی انتخاب می‌کند اما این نقش برایم عزیزتر است. آتش‌نشان‌های واقعی سر صحنه با ما بودند و از خاطرات خود می‌گفتند. این نقش برایم بار مسئولیت داشت و نمی‌شد ساده از کنار آن گذشت. من سعی کردم در حد توانم، به توقعات پاسخ دهم.
مصطفی کیایی افزود: ماهور الوند خیلی باهوش است و کارگردان بازیگران باهوش را دوست دارد. دلیل اول پیشرفت‌های ماهور، دقت و هوش او است. او در مورد موسیقی فیلم هم گفت: من همیشه موسیقی در فیلم‌هایم، اولویت دارد. در مورد موسیقی، به دنبال یک اتفاق تازه بودم که قطعه موسیقی که در فیلم بود را علیرضا قربانی خواند.
او همچنین گفت: من فیلم را با اسم پلاسکو ثبت کردم و اسم را تغییر دادم که کسی فکر نکند که عنوان پلاسکو را برای فروش انتخاب کرده‌ام.
در پایان مصطفی کیایی از همه عوامل فیلم که نتوانستند روی صحنه باشند تشکر کرد.

حواشی فیلم «چهارراه استانبول»:

مصطفی کیایی درباره فیلم «چهار راه استانبول» گفت: "فکر می‌کنم هیجانش از تمام فیلم‌هایم بیشتر باشد."

سیدجمال ساداتیان از اعضای هیات انتخاب جشنواره فیلم فجر درباره فیلم «چهار راه استانبول» گفت: "داستان حادثه پلاسکو را دستمایه قرار داده و در کنار آن قصه‌ای را روایت می‌کند و قصه بدی نیست و قابل قبول است."

آرش آقابیک( طراح جلوه های ویژه میدانی ) درباره فیلم «چهار راه استانبول» گفت: "«چهارراه استانبول» از نظر طراحی جلوه های ویژه کار بسیار دشواری بود چرا که بایستی بازسازی صحنه آتش گرفتن ساختمان پلاسکو را انجام می دادیم و حجم وسیعی از آتش سوزی، آوار، دود و… را در این فیلم داشتیم اما ماحصل کار بسیار عالی شده و من اطمینان دارم که مخاطبان در جشنواره فیلم فجر استقبال خوبی را از فیلم به عمل می آورند."

 

 

 

فرید ناظرفصیحی( مدیر جلوه‌های ویژه بصری ) درباره فیلم «چهار راه استانبول» گفت: " در فیلم «چهارراه استانبول» آتش گرفتن پلاسکو موضوع اصلی فیلم نیست اما نکته حایز اهمیت در فیلم این است. شبیه‌سازی عین به عین در فرمت کاری و جنسی که کار می‌کنیم بسیار تاثیرگذار است. این فیلم دقت بسیار بالایی را در تصویرسازی فریم به فریم می طلبد. آتش سوزی پلاسکو در این فیلم  قبل از ریزش، زمان ریزش و بعد از آن دیده می‌شود و کار ما را به  سه فصل تبدیل می‌کند. فتورئال بودن اتفاقات تراژدی، کار را بسیار سخت می‌کند. یک وجه کار تکنیکال و آرتیستیک است و یک بخش خانواده‌های آتش نشانان و مخاطبان جدی سینما است که باید به خوبی از عهده کار برآییم."

فیلم «چهار راه استانبول» ابتدا «پلاسکو» نام داشت.

مصطفی کیایی درباره فیلمنامه «چهار راه استانبول» گفت: "قبل از اینکه ساخت «چهارراه استانبول» را شروع کنم، فیلمنامه دیگری در دست داشتم و ۷۰ درصد آن را هم نوشته بودم که اتفاق پلاسکو رخ داد. آن زمان احساس کردم جوی ایجاد شده است که همه به این موضوع توجه دارند و شرایط طوری بود که آن جو را با توجه به اهمیت اتفاق خیلی تجربه نکرده بودیم بنابراین سعی کردم همین موضوع را کار و قصه‌ام را بر اساس این اتفاق روایت کنم که بخشی از آن به حادثه فرو ریزی ساختمان پلاسکو مربوط می‌شود. "

مصطفی کیایی درباره ساخت فیلم «چهارراه استانبول» و همکاری ارگان ها گفت :"وضعیت طوری پیش رفت که انگار در خیلی از ارگان‌ها رغبت زیادی برای همکاری و همراهی در این موضوع وجود نداشت و تنها جایی که به کار ما اضافه شد و حمایت کرد خودِ سازمان آتش‌نشانی بود، یعنی چون می‌دانستند این فیلم درباره قضیه پلاسکو ساخته می‌شود به ما کمک کردند. در این میان خیلی از آتش‌نشانانی که سر صحنه فیلمبرداری بودند، در صحنه واقعی نیز حضور داشتند و کار برایشان خیلی دردآور بود. "

سردار شریف‌زاده، مدیرعامل سازمان آتش‌نشانی در گفت و گو با دفاع پرس درباره این فیلم گفت: "فیلم «چهارراه استانبول» ماجرای فردی است که کار تجارت پوشاک را انجام می‌دهد و در ساختمان پلاسکو تردد دارد و در یکی از سفرهایش حادثه پلاسکو را شاهد بوده و گوشه‌هایی از این فداکاری‌هایی که آتش‌نشانان در ساختمان پلاسکو انجام دادند در آن فیلم به نمایش گذاشته شده است."

کارن کیایی، پسر مصطفی کیایی در این فیلم به ایفای نقش پرداخته است.

مصطفی کیایی، فیلم های «بارکد»، «بعد از ظهر سگی سگی»، «ضد گلوله»، «خط ویژه» و «عصر یخبندان» را کارنامه هنری خود ثبت کرده است.

مصطفی کیایی در فیلم «چهار راه استانبول»، ششمین همکاری خود را برادرش، محسن کیایی و سومین همکاری خود را با بهرام رادان وسحر دولتشاهی تجربه کرده است.

فیلمبرداری فیلم سینمایی «چهار راه استانبول بعد از پنجاه جلسه به پایان رسید.

پوستر فیلم: (طراح: میثم میرزایی )

 

 

 

 

حکایت یک دغدغه

قصه از جای دیگری آغاز می‌شود و در نقطه حساسی به پلاسکو گره می‌خورد. شاید یکی از جذاب‌ترین نکاتی که امروز بعد از تماشای فیلم «چهارراه استانبول» بسیار مورد توجه قرار گرفت، همین بود.

این‌که مصطفی کیایی تلاشی برای بازسازی حادثه پلاسکو نداشته و صرفا قصه‌ای ساخته که در جریان داستان، یاد پلاسکو و آتش‌نشانان هم زنده می‌شود. این اما همه ماجرا نبود.

خیلی‌ها در کنار تحسین شجاعت کیایی برای انتخاب سوژه‌ای که هنوز برای همه مردم ملتهب است، این انتقاد را هم به عملکرد او داشتند که برای ادای دین به آتش‌نشانان و دردی که بر آن‌ها رفته، پلان‌های مربوط به آتش‌نشانان به طرزی افراطی و صرفا از روی ترحم یا شاید احترام پُررنگ شده است.

خیلی‌ها به بازی ضعیف و خارج از حد انتظار مهدی پاکدل در نقش آتش‌نشان نقد جدی وارد کردند و پیشنهاداتی مانند حامد بهداد یا نوید محمدزاده را روی میز گذاشتند و دیگرانی بودند که از همکاری دوباره زوج موفق بهرام رادان و محسن کیایی تعریف‌ها کردند.

بعضی از تماشاگران بعد از یک سال دوباره برای پلاسکو اشک ریختند و عده دیگری گفتند کیایی با ساخت فیلمی درباره پلاسکو قمار کرده است.

مصطفی کیایی هم در پاسخ به تمام واکنش‌های مثبت و منفی در نشست خبری فیلم «چهارراه استانبول» گفت:« زمانی که حادثه پلاسکو رخ داد جوگیر شده بودم که حتما فیلمی بسازم که پلاسکو در آن نقش داشته باشد. پلاسکو هم سیاسی بود هم تجاری. بحث من اقتصاد بود. پلاسکو اقتصاد ما بود که ریخت و این برای من دغدغه بود.»

در تقدیر از سینمای جریان اصلی
حامد یامین پور

➕ مصطفی کیایی در «چهارراه استامبول» ثابت می‌کند که یکی از معدود فیلمسازان سینمای ایران است که با درک درست نسبت به اهمیت قصه‌گویی و فیلم ساختن برای مخاطب عام با حفظ استاندارهای سینمایی و با پایبندی درست به سینمای «جریان اصلی» واقعی همچنان در حال پیشرفت است.

فیلم جدید کیایی اثری خوش ریتم و قصه‌گو با خرده پیرنگ‌هایی درست و به اندازه است. اثری که پیش‌تر با نام «پلاسکو» شناخته می‌شد و از مدت‌ها قبل مشخص بود که قرار است به یکی از مهم‌ترین اتفاقات سال گذشته در کشور یعنی آتش‌سوزی پلاسکو و بحران‌های پس از آن بپردازد.
نقطه قوت و قابل ستایش «چهارراه استانبول» کیایی اما دقیقا همین است. اینکه او یک‌تنه اراده کرده است تا بعد از مدت‌ها سینمای ایران نیز مانند هر سینمای سالمی در دنیا- و بر خلاف عرف سینمای بیمار ایران- نسبت به یک اتفاق مهم واکنشی داستانی و دراماتیک داشته باشد. این نکته‌ی واضحی است که هر سینمای مردمی در دنیا به دلیل مماس بودن با مسائل روز مردم و دغدغه‌ی جذب مخاطب عام، نسبت به بحران‌ها، اتفاقات و رویداد‌های مهم کشور و جامعه خود واکنش نشان می‌دهد و روایتی جذاب از آن اتفاق را بر پرده سینما می‌آورد.

?جز این اما همت کیمیایی برای بیان قصه‌ای با محوریت فاجعه‌ی پلاسکو به لحاظ سختی‌ها تولیدی نیز ستودنی است و کیایی در کیفیت تکنیکی کار و جلوه‌های ویژه فراوان فیلم هم تا حد خوبی موفق عمل کرده است و باید گفت جلوه‌های ویژه «چهارراه استانبول» تا اینجا یکی از موفق‌ترین جلوه‌های ویژه کامپیوتری در سینمای ایران به حساب می‌اید.

?علاوه بر این‌ها نکته‌ی مهم دیگر این است که کیایی به بهانه‌ی پلاسکو زبان به نقد برخی از ناکارآمدی های مدیریتی و کم لطفی نسبت به تولیدات داخلی پرداخته و زبان به گلایه از بی توجهی به تولید ملی گشوده است. در اینجا البته شاید دیالوگ‌ها کمی خام و گل‌درشت به نظر بیایند اما همینکه داستان جذاب خود را مماس با منافع ملی روایت کنیم اتفاق بزرگی است

? یک پلاسکو و یک کارگردان سرحال
مهدی شیخ صراف

➕ «چهارراه استانبول» یک کارگردان سرحال دارد که به فاصله یکسال از یک رویداد مهم و تلخ اجتماعی، فیلم سینمایی مربوط به آن رویداد را ساخته است. یک فیلم خوش ریتم سرحال پر از تعلیق و غافلگیری. مصطفی کیایی تا همینجا گل برتری را زده و یک موفقیت برای سینمای ایران رقم زده است. آن هم سینمایی که نسبت به رویدادهای اطراف خودش در جامعه کند و خسته‌تر از همیشه پیش می‌رود.

?کیایی برای این کار دنبال تجربه‌گرایی نبوده و از فرمول‌های موفق خود در آثار قبلی کمک گرفته است. او به ترکیب برنده محسن کیایی و بهرام رادان در بارکد دست نزده تا بتوان چهارراه استانبول را تلفیق تکراری اما موفقی از بارکد و خط ویژه دانست. پر از تعقیب و گریز بر سر پول که قرار است حلال همه مشکلات باشد، البته اگر خدا همان یک شب را در قمار با دو شخصیت اصلی فیلم همراه باشد. اما آنچه فیلم را موفق‌تر می‌کند ساختمان پلاسکو است.
با این حال در قصه از کلیشه دوری می‌کند، و ماجرا را از جایی به غیر از یک ایستگاه آتش‌نشانی آغاز می‌کند و به جایی غیر از ویرانه‌های پلاسکو هم ختم می‌کند. اما یک ادای دین تمیز به شهدای آتش نشان دارد و متلک‌هایی هم نثار کت و شلواری‌های پشت میز نشین می‌کند. در میانه راه سری هم به وضع اقتصادی و بازار تولید وطنی می‌زند و مانند آثار پیشینش یک انتقام خوشایند رابین‌هودی هم از پولدارهای نوکیسه کلاه‌بردار می‌گیرد.

?در این بین هرچند در بعضی صحنه‌ها حال و هوای اطراف محل آوار برداری تصنعی جلوه می‌کند اما جلوه‌های ویژه رایانه‌ای فیلم بسیار قابل قبول و سطح بالا است. در ظرافت قصه چهارراه استانبول همین بس که ماجرای شایعه متواتر محبوس شدن چند نفر در زیرزمین برج پلاسکو که از داخل موتورخانه پیامک زده‌اند- که در زمان حادثه بسیار فراگیر شد- را در خدمت فیلم درآورده و در تاروپود داستانش به خوبی آن را تنیده است، تاجایی که در دنیای فیلم خود نه‌تنها پاسخ درستی برای این شایعه دارد که حتی یکی از بهترین غافلگیری‌ها در همین بستر رخ می‌دهد. با این اوصاف «چهارراه» استانبول یک فیلم ویژه نیست، اما یک رویداد ویژه و جذاب است که در اکران عمومی هم موفق خواهد بود.
.