حرکت صنایع دستی از حاشیه به متن

روزنامه ابتکار در شماره دوشنبه ۲۸ فروردین ۹۶ خود گزارشی از وضعیت صنایع دستی در چند سال گذشته منتشر کرده که با هم میخوانیم.

صنایع دستی همیشه در حاشیه بوده. حاشیه‌ای که گرچه در طول تاریخ از متن هم ارزشمندتر بوده اما بیش از سه دهه‌ است که به حاشیه رانده شده. حاشیه‌ای که دولت یازدهم سعی کرده آن را دوباره به جایگاه گذشته‌اش برگرداند و صنعت سنتی ایران را بخشی از درآمد جایگزین نفت کند. اما آیا دولت یازدهم توانسته است به این هدف دست یابد؟ در این روزها که دولت یازدهم به پایان کار خود نزدیک می‌شود بد نیست که عملکرد آن را در حوزه صنایع دستی سنجید.

ایران از جمله کشورهایی است که بیشترین صنایع دستی را از پوشاک، فرش، گلیم، جاجیم، قلم زنی، قلمکاری، مسگری تا کاشی‌کاری برای مساجد و خانه‌های سنتی در خود جای داده است. ایران که به کشوری تک محصولی وابسته به نفت شناخته می‌شود، نیازمند آن است که از تک محصولی بودن خارج و به سمت درآمدزایی از محصولات دیگر برود. یکی از راه هایی که می‌تواند ایران را از اتکا به نفت خارج کند صادرات محصولات صنایع دستی به کشور های دیگر و رونق بخشیدن به بازارهای داخلی این محصولات است. معاونت صنایع دستی با قدمتی بیش از ۱۰ سال در سازمان میراث فرهنگی متولی این صنعت است.

سازمانی که در طول ۴ سال دولت یازدهم با تغییرات و تحولات تشکیلاتی همراه بوده است. در اولین سال دولت یازدهم با انتخاب محمدعلی نجفی به عنوان رئیس وقت سازمان گردشگری، میراث فرهنگی و صنایع دستی کشور نور امیدی در دل فعالان صنایع دستی برانگیخته شد و انتصاب معاونان این سازمان که از نیروهای باتجربه و صاحب نام کشور در بخش‌های مختلف سازمان بودند فعالان صنایع دستی را به رونق این صنعت و صنایع وابسته امیدوارتر کرد.

با این حال با رفتن او نیز این امیدها به ناامیدی تبدیل نشد. مسعود سلطانی‌فر، معاون رئیس جمهوری و رئیس بعدی سازمان میراث فرهنگی همزمان با امضای برجام و توافق هسته‌ای سعی کرد تا با سرعت بیشتری صنایع دستی را رونق بخشد. او طرح ویژه ضربتی اشتغال در صنایع دستی را آغاز کرد و اشتغال ۱۴۰ هزار نفری را ظرف دو سال در دو بخش گردشگری و صنایع دستی هدف گذاری کرد.

حفظ کاربری بناهایی که هنرمندان صنایع دستی در آن فعالیت می‌کردند از جمله دستورات و اقدامات او در دوره ریاستش بود. صدور ۲۰۰/۵۷ پروانه تولید انفرادی صنایع دستی، صدور ۲۱۰۰ پروانه تولید کارگاهی صنایع دستی و ایجاد ۱۵۰۰ بازارچه موقت فروش صنایع دستی طی سه سال حضور سلطانی‌فر در این حوزه انجام گرفت.
رشد ۲۴ درصدی صادرات صنایع دستی در سال
پس از مسعود سلطانی‌فر، گرچه یک سال تا پایان دولت یازدهم باقی مانده بود سکان هدایت کشتی صنایع دستی به دست زهرا احمدی‌پور افتاد. کسی که معتقد است: صنایع دستی با سرمایه اندک توان اشتغالزایی و تولید ثروت بالایی دارد و باید متناسب با جایگاه آن احیا و بهره برداری شود. او در ماه‌های اولیه مسئولیت خود درباره اهداف و برنامه‌هایش در حوزه صنایع دستی گفت: در دولت یازدهم تا حدودی دامنه بازارهای جهانی صنایع دستی گسترش یافته است اما،پیش از آن باید حراست و باروری ظرفیت های صنایع دستی در داخل کشور رخ دهد به همین منظور تصمیم بر ایجاد زنجیره فروشگاه‌های صنایع دستی در استان‌ها گرفته شد که براساس آن در مرکز استان‌ها محصولات صنایع دستی عرضه می‌شود و در شهرستان‌ها نیز این کانون‌‌ها برای عرضه محصولات و هنرهای دستی روستاها کاربری دارد.

احمدی پور عنوان کرد: در تهران نیز فروشگاهی متشکل از ظرفیت های هنرهای سنتی و دستی ۳۱ استان کشور با هدف تکمیل رنجیره فروشگاهی دایر خواهد شد. معاون رئیس جمهوری همچنین عنوان کرد: صندوق کارآفرینی امید نیز به منظور حمایت اعلام کرده است که برای ایجاد فروشگاه های صنایع دستی ۱۵۰ میلیون ریال تسهیلات با سود چهار درصد پرداخت می کند که می توان از این امکانات بهره مند شد.
علاوه بر اینها، برگزاری ۴۱ نمایشگاه داخلی سراسری و منطقه ای صنایع دستی، صادرات بیش از ۴۴۰ میلیون دلار صنایع دستی طی سال های ۹۲ تا ۹۴ به خارج از کشور با رشد سالیانه ۲۴ درصد، تصویب شهرهای اصفهان به عنوان شهر جهانی صنایع دستی و شهر تبریز به عنوان شهر جهانی فرش در شورای جهانی صنایع دستی، راه اندازی ۲۰۰ فروشگاه اینترنتی فروش صنایع دستی از طریق بخش خصوصی از جمله اقدامات دولت یازدهم در حوزه صنایع دستی بوده است.
رونق فروش اینترنتی صنایع دستی
شاید شما هم این موضوع را به خوبی درک کرده باشید که این روزها بازار خرید و فروش اینترنتی صنایع دستی داغ است. اتفاقی که سبب شده خرید، انتخاب، تنوع محصول و دسترسی آسان شود و دیگر نیازی به مسافرت رفتن برای خرید محصولات ناب صنایع دستی به شهرهایی که این محصولات را در انحصار خود دارند، نیست. این روزها به مدد اینترنت و فضای مجازی، فروشگاه‌های اینترنتی جای مغازه‌ها و بازارها را گرفته‌اند که صنایع دستی هم از این بازار داغ اینترنتی سهمی بسزایی داشته است. فروشگاه‌هایی که دسترسی آسان را به مردم در سراسر ایران داده‌اند. این اتفاق به همت و حمایت سازمان میراث فرهنگی و با همکاری بخش خصوصی و استارتاپ‌ها محقق شده است.
وعده‌هایی که محقق نشد
یکی از وعده‌های نیمه کاره سازمان صنایع دستی در دولت یازدهم اما پوشش بیمه فعالان صنایع دستی بوده است. بیمه‌ای که از دی سال ۸۹ در حال اجراست و براساس بخشنامه‌ای که ابلاغ شده، استادکاران و کارگران با کارفرما و بدون کارفرمای شاغل در کارگاه‌های خانگی و مجتمع‌های کوچک و بزرگ مربوط در گروه‌های مصوب (کددار) صنایع دستی ایران که به صورت تمام وقت به مشاغل یاد شده اشتغال دارند، با معرفی سازمان میراث فرهنگی زیر پوشش بیمه تامین اجتماعی قرار می‌گیرند که ۲۰ درصد سهم دولت و هفت درصد سهم بیمه شده است.
براساس آخرین خبری که فریدون میرزالو، مدیرکل دفتر آموزش و حمایت از تولید صنایع دستی از وضعیت طرح حمایت از فعلان صنایع دستی داده است، ۵۵ هزار فعال صنایع دستی بیمه شده‌اند و۳۳ هزار نفر در صف انتظار بیمه هستند. اما به گفته بهمن نامور مطلق معاون هنرهای سنتی و صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی، هر سال بیمه فعالان صنایع دستی با کسری بودجه‌ای در حدود ۷۰۰ میلیارد تومان روبه‌رو است و سازمان میراث فرهنگی به دنبال راه کارهایی برای برداشتن این مشکلات است. که اگر هر سال این کسری بودجه بر طرف نشود هزینه کسری سال بعد هم به آن اضافه می‌شود و در آخر با مبلغی هنگفت روبرو خواهد شد که شاید قابل جبران نباشد.