لباس کُردی نمادی برای هویت و اصالت

لباس کُردی نمادی برای هویت و اصالت

 لباس کُردی به عنوان یکی از نشانه های بارز فرهنگ بصری، نمادی از هویت و اصالت مردم دیار کردستان به شمار می رود.ایرنا در گزارشی موضوع هویت و اصالت پوشش و لباس کُردی پرداخته که در ادامه میخوانیم.

 

لباس یکی از نشانه های هویت شخصیتی، فرهنگی و اجتماعی هر فرد در جامعه به شمار می آید و در بسیاری از مواقع ما هویت، شخصیت و حتی شغل افراد را از شیوه پوشش آنها گمانه زنی می کنیم.
ایران اسلامی رنگین کمانی از اقوام و فرهنگ های مختلف بوده و هر گوشه از این پهنه بزرگ دارای فرهنگ و اصالتی خاص بوده و در طول تاریخ از گزند آسیب ها و حوادث مختلف تاریخی و سیاسی در امان نبوده است.
در این میان در غرب کشور کُردها به عنوانی یکی از اقوام قدیمی و تاریخی ایران اسلامی با توجه اقلیم جغرافیایی و کوهستانی بودن منطقه، بیشتر از سایر اقوام کشور از دخل و تصرف مهاجمان یکی پس از دیگری تاریخ در امان بودند و تاکنون توانستند این هویت و اصالت فرهنگی خود را حفظ کنند.
در کردستان تاکنون هم زنان و مردان این دیار با پوشیدن لباس های محلی کردی و گویش به زبان مادری توانسته اند بخش هایی از فرهنگ و آداب و سنن خود را حفظ کنند و با افتخار و با احترام بر حفظ این هویت و اصالت خود تاکید کنند.
بدون شک در دنیای امروز که جهان به دهکده ای کوچک تبدیل شده و فرهنگ و تمدن های مختلف جهان متاثر از فرهنگ غربی هستند حفظ اصالت و هویت قوم ها در کشورهای مختلف جهان آسان نبوده و حفاظت از این گنجینه تاریخی نیازمند عزم و اراده اقشار مختلف مردم است.
لباس کردی به عنوان یکی نمادهای هویتی مردم مناطق مختلف کردنشین از زیباترین نوع پوشاک ایرانی به شمار می آید و این زیبایی در پوشاک زنان این منطقه از تجلی بیشتری برخوردار است.
دامن های بلند و پرچین، پیراهن ها و رنگارنگی آن به همراه بخش های دیگر این پوشش هر بیننده ای را متقاعد می کند که به این زیبایی اعتراف کند و همین امر باعث شده چند بار در جشنواره های جهانی به عنوان لباس برتر و فاخر در بین اقوام مختلف انتخاب شود.
لباس بارزترین عامل فرهنگی بصری در جامعه است
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کردستان گفت: لباس یکی از بارزترین عامل فرهنگی بصری در هر جامعه ای به شمار می رود و از روی پوشش افراد می توان فرهنگ و خواستگاه آنها را مشخص کرد.
سید محسن علوی گفت: با توجه تهاجم فرهنگ غرب لازم است فرهنگ حفاظت از فرهنگ و آداب و سنن در بین اقوام مختلف جامعه نهادینه شود تا این آیین ها به مرور زمان به فراموشی سپرده نشود.
وی اضافه کرد: نام گذاری هفته ای از سال به نام هفته لباس محلی و پوشیدن لباس های محلی زنانه و مردانه می تواند نقش بسیار مهمی در احیای لباس های محلی داشته باشد.
کارشناس گردشگری اداره کل میراث فرهنگی کردستان نیز گفت: تکامل لباس کردی کاملاً مناسب وضعیت اقلیمی این ناحیه بوده و شیوه نگرش آمیخته با احترام مردم به پوشش، باعث حفظ و استفادة آن تا امروز شده است.
تیمور خالدی افزود: هرچند لباس کردی در نگاه اول یکسان به نظر می رسد اما در هر منطقه و ناحیه لباس مخصوص به خود را می پوشند و از روی نوع پوشش می توان فهمید که شخص جزو اهالی کدام منطقه است.
وی اضافه کرد: امروزه طراحی لباس یک صنعت محسوب می شود و لباس کردی با همه زیبایی ها، پوشش کامل ایرانی و اسلامی و نشات گرفته از مجموعه ای از حوادث تاریخ، فرهنگ غنی و سابقه بسیار طولانی است.

 

آوات مکاری رئیس گروه توسعه گردشگری و بازاریابی میراث فرهنگی کردستان هم گفت: لباس های محلی در بحث بوم گردی می تواند نقش بسیار مهمی داشته باشند و گردشگران ضمن آشنایی با فرهنگ مناطق مختاف می خواهند لباس های محلی را نیز به عنوان سوغات این مناطق داشته باشند.
وی اضافه کرد: در بسیاری از مواقع گردشگران مناطق مختلف دوست دارند با افراد بومی که لباس های محلی را بر تن دارند عکس یادگاری تیهه کنند و حضور خود را در این مناطق با استفاده از لباس های محلی به اثبات برسانند.
لباس کردی به دو بخش مردانه و زنانه تقسیم بندی می شود که هر بخش دارای قسمت های مختلف و مدل های مختلف است.
لباس کردی مردانه که در اصلاح محلی به آن کواو پاتول می گویند و دارای چند مدل مرادخانی، رانک و چوخه، چل تیکه، مدل کت و شلواری ….از دو بخش کوا(پیراهن) و پاتول (شلوار) تشکیل شده است.

رانک و چوغه یا چوغه و رانک
برای دوخت هر نوع مدل از پارچه های مختلفی استفاده می شود که نوع مرغوب و زیبای آن از موی نوعی بز به نام (مه ره ز) تهیه می شود و در آن موی این نوع بز که بسیار نرم و لطیف است ابتدا با استفاده دوک می ریسند و سپس در کارگاه های که به آن (جولایی) می گویند می بافند تا به صورت پارچه های نواری با عرض 10 سانتمتر در آید.
پارچه های نواری شکل سپس در خیاطی به شکل رانک و چوغه دوخته می شود و این نوع لباس کردی مردانه با توجه به رنگ موی بز در چند رنگ سیاه، خاکستری، سفید، بادامی و سرخ گردویی، بدون استفاده از رنگ های شیمیایی دوخته می شود تنها برای پررنگ کردن، رنگ سرخ گردویی از پوست گردوی سبز استفاده می شود.
رانک و چوغه اعیانی ترین نوع لباس مردانه کردی به شمار می آید و با توجه به نازک بودن آن بیشتر در فصول بهار و تابستان پوشیده می شود و وزن بسیار کم و دوام زیاد از دیگر ویژگی های این نوع لباس است.
به علت قیمت زیاد نوع تهیه شده از موی بز، این نوع را از پشم گوسفند و حتی پارچه های پشمی نیز می دوزند و این نوع تنها مدل لباس مردانه است که در آن دکمه به کار برده نمی شود.
 مرادخانی
این نوع پوشش مردانه مانند رانک و چوغه از دو قسمت پیراهن و شلوار درست شده اما نوع پارچه آن ابریشمی با دیگر پارچه ها بوده و مخصوص فصل زمستان است.
در قسمت پیراهن آن در دو سمت راست و چپ دو ردیف دکمه نصب می شود و در قسمت سینه و سرشانه ها از ابرهای مخصوص استفاده شده و می توان در فصل زمستان آن را بدون پالتو هم پوشید.
این مدل نیز مانند سایر مدل های پوشش مردانه در قسمت کمر نیازمند پشتوین برای پنهان کردن چین ها بوده و قسمت اضافی پیراهن در داخل شلوار گذاشته می شود.

 مدل چل تیکه
این مدل نیز مانند رانک و چوخه از بهم پیوستن نوارهای 10 سانتمتری پارچه دوخته می شود و دارای دو مدل بدون دکمه و دکمدار بوده و از تنوع رنگی بسیار بالایی برخوردار است و در تمامی فصل می توان آن را پوشید اما با توجه به اینکه دوخت آن بسیار سخت و نیازمند زمان زیادی است دارای قیمت بالایی است.

مدل کت و شلواری
این مدت در قسمت شلوار تفاوتی با دیگر مدل ها ندارد اما در قسمت پیراهن آن به شکل کت(کت و شلوار رسمی) دوخته می شود و در قسمت های سرشانه و پهلوها از ابرهایی برای دادن حجم استفاده می شود.
پارچه این مدل مخصوص بوده و معمولا' از پارچه های ضخیم برای دوختن این مدل استفاده می شود و بیشتر در رنگ های تیره دوخته می شود و در مراسم رسمی و محل های اداری پوشیده می شود.
معمولا' با لباس کردی مردانه نوعی پارچه سفید برای محافظت از آستین ها به نام 'سورانی' در قسمت مچ تا آرنج نیز استفاده می شود و در فصل زمستان برای نیز نوعی پارچه نمدی به نام 'زنگال' که از پاشنه تا زانوی می پوشاند استفاده می شود.
لباس زنانه کردی که در تنوع و رنگ دارای فراوانی بسیار زیادی است شامل مدهای سقزی، سورانی، سنندجی بوده و برای دوخت آنها از رنگ های شاد استفاده می شود.
لباس زنانه کردی نیز از چندین قسمت تشکیل شده که شامل کراس، ژیر کراس، پشتوین، کولوانه، دسمال، سیخمه و کولونجه است.

کراس
کراس شامل دو بخش پیراهن و دامن به صورت بالاپوشی است که از شانه ها تا پایین زانو را می پوشاند و از رنگ ها و پارچه های مختلف ژوژ، کریشه، حریر، تور سنگ دار، کریپ، چیت و نشمیلان دوخته می شود.
در سمت کمر برای جمع شدن پارچه از کمربند استفاده می کنند و قسمت دامن آن دارای چین های مختلفی است که به طرف حاشیه های پایین باز می شود و ظرافت و زیبایی خاصی به لباس می بخشد.

 ژیرکراس
قبل از پوشیدن کراس کردی پوشیده می شود و دارای دو بخش پیراهن و شلوار است که جدا از هم دوخته می شود و به شلوار آن 'ئاول کراس' یا 'درپی' می گویند.
ژیر کراس باید با رنگ کراس هم خوانی داشته باشد و از چند نوع پارچه مختلف ساتن، ریون، زری و پارچه های دیگر دوخته می شود.

پشتوین
شامل پارچه ای پشمی است که در قسمت کمر استفاده می شود تا ضمن محافظت از کلیه ها و قسمت جلوی شکم، زیبایی خاصی به لباس محلی کردی ببخشد.
پشتوین به دو صورت قدقد و درهم آمیخته بسته می شود و از پارچه های مختلف هه وری، پشم، نوار زری و … استفاده می شود.
لباس محلی زنانه برخی از مناطق کردستان از جمله مدال های سنندج و مریوان فاقد پشتون بوده اما در مدل های سقزی و موکریانی حتما' باید پشتوین بسته شود.
در لباس کردی مردانه نیز اگر فرد بدون پشتوین وارد جمع شود نوعی بی احترامی به جمع تلقی می شود و فرد باید حتما' از پشتوین استفاده کند.

کوا و کولوانه
نوعی بالا پوش زنانه است که روی لباس کردی پوشیده می شود که نوع کوا دارای آستین بوده و نوع کولوانه فاقد آستین بوده و از قسمت جلو باز و شانه ها و پشت را تا نزدیک زانو را می پوشاند.
دسمال
نوعی پارچه ای توری است که در قسمت شانه قرار می گیرد و باید با رنگ پشتوین همخوانی داشته باشد و در بسیاری مواقع و بویژه در فصول گرم سال از آن به جای روسری نیز استفاده می کنند.
در قدیم نوعی کلاه مخصوص زنانه 'کلاوو قتاره' یا 'سه ر وین' را روی سر می گذاشتند و بعد دسمال را روی کلاه می کشیدند.
 سیخمه و کولونجه
شامل نوعی پوشش است که در فصل سرد سال روی لباس کردی زنانه پوشیده می شود و نوع سیخمه بدون آستین و نوع کلونجه دارای آستین بوده و معمولا' از پارچه ها ی ضخیم و مخملی دوخته می شود.