روز خبرنگار 95

خبرنگار به کسی گفته می شود که با استفاده از منابع درست و مطمئن خبری در صدد کسب خبر، ثبت رویداد و یا گزارش باشد. خبرنگاری در زمره مشاغل پرخاطره و سخت و زیان آور محسوب شده و یک خبرنگار همواره باید منافع ملی را به منافع شخصی ترجیح دهد. سخت کوشی، تعهد و تلاش از ملزومات اولیه این شغل محسوب می شود.

خبرنگار ایرنا ( شهید محمود صارمی) در هفدهم مرداد سال 1377 در کنسولگری ایران در مزار شریف توسط طالبان به شهادت رسید و به همین منظور شورای فرهنگ عمومی به پاس تلاش و خدمت صادقانه این قشر از جامعه این روز را «روز خبرنگار» نامگذاری کرد.که تناسب ویژگی های «شهید» و «خبرنگار» نشان از این شغل خطیر دارد.

 

 

ویژگی های خبرنگار:

خبرنگاران در مجامع و کنفرانس ها، و بطور کلی، در محل وقوع رویدادها، چشم و گوش رسانه و نیز چشم و گوش مردم هشتند. آن ها از طرفی عهده دار وظیفه کشف حقایق، انعکاس سریع و صحیح واقعیات و هشدار در مورد رویدادهایی هستند که به منافع ملّی، اعتقادات، فرهنگ مردم و ارزش های انسانی آسیب می رساند و از طرف دیگر، باید با درک موقعیت رسانه، اختیارات، مسئولیت ها و وضع رقیبان، به بقای رسانه بیتدیشند. بنابراین برشمردن اهمیت کار، خطرهای آن و ویژگی های این حرفه، در عین کمک به افراد در خصوص ورود یا انصراف از این عرصه حذاب و پرمخاطره، قلمرو کار را در این حرفه را نیز روشن تر می کنند. موارد زیر از ویژگی های خبرنگار است:

    ذوق و استعداد:

یکی از مهم ترین ویژگی های یک خبرنگار، داشتن عشق و علاقه و قریحه روزنامه نگاری است. بر این اساس، کسی باید وارد عرصه جذاب، پرخاطره و در عین حال پرمخاطره روزنامه نگاری شود که ضمن داشتن این استعداد ذاتی، از هنر واژه گزینی، شم خبری، حوصله زیاد و نگاه موشکافانه و دقیق نیز برخوردار باشد و با پرهیز از احساسات، سعی کند رویدادها را همان طور که اتفاق افتاده اند، منتظر کند، نه آن طور که خود خواسته اتفاق بیفتد.

    سرعت:

سرعت در انتقال خبر یکی از دیگر ویژگی های اساسی در خبرنویسی است. یک خبرنگار باید این را بداند خبر مانند سبزیجات فاسد شدنی است. پس باید در سرعت انتقال آن بکوشد. امّا باید این را بدانیم که مقوله صحت خبر نباید فدای سرعت خبر شود.

    خبرنگار باید رسانه‌ای را که در آن کار می‌کند، بشناسد. از ظرفیت و کارایی آن آگاه باشد. ماهیت رسانه و توان خبررسانی آن باید برای او روشن باشد. اگر از خبرنگاری بپرسند خبری را که تهیه کرده‌ای برای چه رسانه‌ای است؟ (رادیو، تلویزیون، یا مطبوعات) باید پاسخ دقیق او منطبق باشد با شناختی که از هر کدام از رسانه‌ها دارد. هر چه شناخت خبرنگار از رسانه‌ای که در آن کار می‌کند بیشتر باشد، دقیق تر عمل خواهد کرد. نگاه بی اعتنا و بیان سرد و مصنوعی برخی از خبرنگاران و در نتیجه گزارش خنثی یا کم اثر آنها ناشی از ضعف شناخت از توان رسانه‌است. امروز خبرنگاران بزرگ «رسانه» را «قدرت» می‌دانند و با این دیدگاه وارد عرصه خبر و خبرنگاری می‌شوند. بنابراین خبرنگار باید رسانه را بشناسد، بعد برای آن کار کند.

    خبرنگار باید تفاوت «خبر» و «رویداد» را بداند و از سیر تحول یک «رویداد» به «خبر» آگاه باشد. اگر از خبرنگاری بپرسند «خبر چیست؟» او باید از جایگاه یک صاحب نظر و یک کارشناس خبر اظهار نظر کند؛ نه اینکه کلمات حفظ شده‌ای را باز گوید با این گمان که خبر را تعریف کرده‌است. خبرنگاری که خبر را نمی‌شناسد، چگونه می‌تواند به صحت و جامعیت آن پی ببرد؟ شناخت خبر مستلزم شناخت اوضاع سیاسی جهان و جامعه‌است.

چهره و لحن گفتار برخی از خبرنگاران در جلوی دوربین نشان از بیگانه بودن آنها با عمق خبری است که در صحنه آن قرار دارند. خبرنگار باید بداند که مخاطب و بیننده خبر تا چه اندازه برای شنیدن و دیدن گزارش خبری او حساس و هوشیار است. هر چه شناخت خبرنگار از خبر بیشتر و از نیازها و حساسیت‌های مخاطب آگاه باشد، در تهیه و تولید و نگارش و بیان خبر دقیق تر عمل می‌کند.

 

خبرنگار باید خبرگزاریهای مختلف جهان بویژه غول‌های خبری جهان را بشناسد. این شناخت به نگاه و فکر او وسعت می‌بخشد. وقتی به راز موفقیت خبرگزاریهای جهان پی برد و دانست که همه چیز در گرو عملکرد درست خبرنگاران آنها بوده‌است، به جایگاه و حساسیت کار خود بیشتر پی می‌برد.

مهارت ارتباطی از دیگر ویژگیهای خبرنگار است. ارتباط با همه چیز و همه کس، تقریباً بدون محدودیت. خبرنگار باید بتواند خود را با صحنه تصادف، زلزله، سیل، آتش سوزی، جنگ، جشن‌های ملی و مذهبی، مراسم ویژه، راهپیمایی‌ها و نمونه‌های مرتبط وفق دهد و مرتبط سازد. همچنین بتواند با کودک خردسال، نوجوان، جوان، پیر، کارگر و کارمند، هنرمند، قهرمان، دانشمند، افراد مثبت و منفی ارتباط برقرار کند. او باید بتواند هم با دختر خردسالی که تازه به مدرسه وارد شده گفتگو کند و هم با پیرزن ۹۰ ساله‌ای که در خانه سالمندان دوران سخت زندگی خود را سپری می‌کند، هم کلام شود. خبرنگار این مهارت ارتباط کلامی و غیر کلامی را باید بیاموزد در غیر اینصورت مصاحبه‌های مضحکی به دست خواهد داد.

آشنایی با نگارش و تنظیم خبر، خبرنگار را در نوشتن متن خبر یا مخابره آن موفق می‌کند. امروزه خبرگزاریها و رسانه‌ها و بخش‌های ممتاز خبری به کلمات و واژه‌ها و عبارت‌های خبری بسیار توجه دارند. بار روانی برخی از کلمات تأثیر ویژه دارند. نگارش درست و بدون غلط و رعایت زبان معیار و ایجاز در جمله بندی مهارتی است که خبرنگار باید با آن آشنا باشد. همراهی و هماهنگی کلمات و تصاویر، نگارش خبر را دقیق تر می‌کند. رعایت سه کلمه برای هر ثانیه تصویر و انتخاب بهترین و مؤثرترین کلمه به تصاویر خبری جذابیت می‌بخشد. تنظیم خبر نیز اولویت بندی مفاهیم خبری براساس اهمیت هر مفهوم است که خبرنگار در این زمینه بخشی از کار را برعهده دارد.

بیان مناسب، داشتن سلامت اندام گفتاری و صدای مناسب و لحن خبری و غیرمصنوعی از دیگر ویژگیهای خبرنگار است. تنفس درست، جنس صدا و استفاده درست از صدا و انتخاب لحن مناسب برای بیان، از مهارت‌های خبرنگاران آموزش دیده‌است. برخی از خبرنگاران صدای خبری مستقلی دارند که مخاطبان به آن صدا و شیوه بیان علاقه‌مند هستند. خبرنگار برای دستیابی به بیان نافذ خبری باید جدی باشد و تلاش کند.

چیرگی بر احساسات: خبرنگاران موفق رسانه‌های بزرگ در گزارش‌های خبری تسلیم احساسات خود نمی‌شوند. همدردی و همدلی با مخاطب با احساساتی شدن متفاوت است. فراموش نشود که حضور خبرنگار در صحنه خبر برای عینیت بخشیدن به خبر است؛ نه تحریک احساسات. مردم نیازی به دیدن صحنه‌های احساس خبرنگار ندارند؛ آنچه آنها می‌خواهند دقت، صحت و جامعیت خبر در اسرع وقت است.

بداهه گویی، مهارت ممتازگفتاری است که خبرنگار بر اثر مطالعات و تمرین‌های بیانی به آن می‌رسد. گاهی لازم است خبرنگار از متن آماده‌ای که تهیه کرده‌است جدا شود و از خود چیزی بگوید. این لحظات غافلگیر کننده که کم نیستند، مهارت زبانی خبرنگار یا عجز او را آشکار می‌کنند. خبرنگار باید برای اینگونه صحنه‌ها آماده باشد.

 

تاریخچه خبرنگاری در ایران:

در ميان مقاله‌هاي منتشر شده از سوي دانشگاهيان، به نام ابوالفضل بيهقي برمي‌خوري كه از اين مورخ قرن پنجم هجري قمري به عنوان اولين خبرنگار تمام عيار ايراني نام برده شده و بخاطر استعداد بيهقي در مشاهده، ثبت جزئيات، به تصوير كشيدن وقايع و …، به عنوان پايه‌گذار سبكي از خبرنگاري معرفي شده است. (اصغر بیرانوند، جمیله اخیانی، دانشگاه زنجان)

همچنين استاد سید فرید قاسمی‌، پژوهشگر تاریخ مطبوعات ایران در کتاب مطبوعات ایرانی خود، اولين روزنامه‌نگار زن ایران را معرفي كرده و آورده است: «اولین زن مطبوعات ایران، عزت ملک‌ خانم دختر امامقلی میرزای عماد الدوله دولتشاهی است…؛ نقش این زن همچنین در تاریخ عکاسی ایران انکارناپذیر است و او را به عنوان اولین عکاس زن ایران هم می‌‌شناسند».

اهالي رسانه از غلامرضا رهبر به عنوان اولین خبرنگار جنگ تحميلي در ایران و اولین گزارشگر شهید صدا و سیما نام مي‌برند كه در سال 1365 با اصابت ترکش و در منطقه عملیاتی کربلای 5 به شهادت رسيد.

محمد خامه‌يار نيز در كتاب «اولين‌هاي دفاع مقدس» نيز در معرفي اولين خبرنگار شهيد رسانه‌ها، اولين شهيدان روزنامه‌هاي كيهان، اطلاعات و جمهوري اسلامي و خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران را به اين شرح معرفي كرده است:

• اولين شهيد روزنامه‌ كيهان در دفاع مقدس، شهيد يوسف نصوحي‌پور عضو تحريريه اين روزنامه بود كه در عمليات «دب حران» در چهاردهم آبان ماه 1359 به شهادت رسيد.

• اولين خبرنگار شهيد روزنامۀ اطلاعات در دفاع مقدس نيز شهيد ايرج ايزدپناه بود كه 18 دي ماه 1359 در جبهۀ «هويزه» به شهادت رسيد.

• اولين خبرنگار روزنامه جمهوري در دفاع مقدس، شهيد فتح‌الله ژيان‌پناه بود كه در دوم آبان ماه سال 1359 در«سرپل ذهاب» به شهادت رسيد.

• اولين خبرنگار و گزارشگر خبرگزاري جمهوري اسلامي شهيد حسين فرهادي كوهپايي بود كه در دهم مهر 1359 در منطقه«موسيان» در غرب كشور به شهادت رسيد.