نقد و بررسی کارتون فیلشاه

نقد و بررسی انیمیشن فیلشاه

«فیلشاه» به کارگردانی هادی محمدیان و تهیه‌کنندگی حامد جعفری، انیمیشنی ۹۰ دقیقه‌ای است که در تولید آن بیش از ۲۰۰ نفر مشارکت داشته‌اند.

داستان «فیلشاه» در جنگلی در آفریقا رقم می‌خورد. رییس گله فیل‌ها صاحب فرزندی می ‌شود که همه انتظار دارند جانشین رییس گله باشد اما برخلاف تصور همه، «شادفیل» بسیار دست و پا چلفتی است و هیکل گنده‌اش همیشه سبب تخریب و خرابکاری می ‌شود.

نشست رسانه‌ای انیمیشن «فیلشاه» با حضور هادی محمدیان؛ کارگردان، حامد جعفری؛ تهیه‌کننده، حسن ایوبی؛ تدوینگر، حسین مهدوی؛ صداگذار، مهدی پاکدل؛مدیر تولید، سعید شیخ‌زاده؛ صداپیشه و با اجرای محمود گبرلو امشب جمعه سیزدهم بهمن‌ماه در پردیس سینما گالری ملت برگزار شد.

جعفری در ابتدای نشست اظهار داشت:  اولین اثر کمپانی ما شاهزاده روم بود که در بخش مسابقه جشنواره سی و سوم حضور پیدا کرد و جایزه دریافت کرد و پرفروش ترین ایمیشن کشور و پرفروش ترین فیلم آن سال بود. حرفی در مجموعه مان داریم که هر سال یک انیمیشن برای اکران داشته باشیم.

شیخ‌زاده گفت: من سال‌ها بود که در جشنواره حضور نداشتم بعد از کار آبادانی‌ها. خوشحالم که امسال با یک کار متفاوت در جشنواره هستم. ما می‌توانیم محصولی تولید کنیم که شبیه کارهای خوب باشد. متاسفانه جنس گله‌گذار سینمای ایران مخاطب را هم به گله عادت می‌دهد. فیلشاه فیلم شادی است و با این بودجه که برای انیمیشن ضعیف است کمپانی‌های بزرگ نمی‌توانند کار درخوری بسازند. فکر می‌کنم برای اولین بار این سبک کار کردن صدا در ایمیشن را انجام دادیم.

ایوبی گفت: من پنجاه فیلم سینمایی کار کردم که رئال بود و دو انیمیشن شاهزاده روم و فیلشاه را با این گروه انجام دادم که بسیار فعال و پیگیر هستند. در زمینه انیمیشن متخصصان خوبی هستند اما به دلیل نبود بستر مناسب حمایت نمی‌شوند. فیلشاه با کیفیتی که داشت خودش را به جشنواره تحمیل کرد و کسی تمایل به حضور این انیمیشن نداشت. انیمیشن می‌تواند فرهنگ و حرف‌های ما را در دنیا مطرح کند و اگر انیماتورها بی‌مهری ببینند، جذب کمپانی‌های خارجی می‌شوند. سالنی که ما فیلم را دیدیم، نیمه پر بود و این جای تاسف دارد و از اهالی رسانه می‌خواهم که انیمیشن را حمایت کنند. کار کردن من با این گروه با توجه به اینکه دو سال زمان برد، به دلیل علاقه به کشورم بود.

پاکدل در این نشست مطرح کرد: این انیمیشن حاصل کار شبانه روزی گروه بود. مهدوی هم گفت: من بیست سال است که در سینما کار می‌کنم . با توجه به سی و اندی دوره که از جشنواره انیمیشن در ایران می‌گذرد، تنها چند سال است که انیمیشن وارد این جشنواره شده است. بعد از شاهزاده روم، انیمیشن فیلشاه گویی اولین فیلم سینمایی بود که انجام دادم.
تهیه کننده «فیلشاه» در پاسخ به این سئوال که در دنیا فیلم‌ها با انیمیشن‌های دیزنی رقابت می‌کنند، آیا  چنینی اتفاقی برای فیلشاه هم می‌افتد؟، گفت: این موضوع بسترهای مختلفی دارد. ما باید ببینیم برای انیمیشن چه کاری انجام داده‌ایم. ما با ساخت شاهزاده روم، به سینما رونق دادیم اما نتیجه‌ای که باید نگرفتیم. در اکران‌های جشنواره هم به انیمیشن فیلشاه اجحاف شد که امیدوارم در جوایز این اتفاق نیفتد. فیلشاه نسبت به بسیاری از فیلم‌های دیگر زحمت بیشتری برده است و این اتفاقات باعث می‌شود ما فضای خوبی را استشمام نکنیم.
تهیه‌کننده فیلشاه تصریح کرد: جدول اولیه که برای اکران فیلم‌ها در باغ کتاب صادر شده بود، انیمیشن فیلشاه در آن نبود. فیلشاه حتی در اعلام فیلم‌ها به عنوان یک انیمیشن اعلام نشد و یکی از ۲۳ فیلم بخش سودای سیمرغ اعلام شد. ما با همین محاسباتی که داریم تصورمان این است که اتفاقات خوبی برای این انیمیشن بیفتد.

کارگردان فیلشاه در ادامه گفت: کمپانی‌های بزرگ دنیا طی صد سال یاد گرفته‌اند چگونه قصه بگویند. ما پنج سال است که آغاز کرده‌ایم. در فیلشاه، فضا و قصه نسبت به شاهزاده روم تغییر کرده و این روند طی ده سال آینده بهتر هم خواهد شد.
در بخشی از این نشست، سعید شیخ‌زاده درباره صداپیشگی ستاره‌ها در انیمیشن توضیح داد: اصولا در کارهای سینمایی باید از ستاره‌ها استفاده کرد و ما در انیمیشن بارها این کار را انجام داده‌ایم … ما ما چند بازیگر خوش بیان داریم؟  جا دارد از  زنده‌یاد شکیبایی یاد کنیم. یا از علی نصیریان و چند هنرمند محدود نام ببریم که به این نتیجه رسیده‌اند بیان جزیی از بازیگری است. واقعیت این است که بازیگران ما به این موضوع اهمیت نمی‌دهند. ما بسیار دوست داریم که از ستاره‌های‌مان در انیمیشن استفاده کنیم تا بتوانند به شخصیت انیمیشن، زندگی دهند. متاسفانهرفتن سراغ هنرپیشگان بنام مثل آقای پرستویی رفتن هم کار آسانی نیست و برای انیمیشن هزینه‌بر است. در فیلشاه، خوش‌صداها را جمع کردیم  و از افرادی مثل حسین عرفانی، ناصر طهماسب، زهره شکوفنده، حامد عزیزی، بهرام زند و … استفاده کردیم.

جعفری در پاسخ به این سئوال که چرا با همه این اجحاف‌ها که به انیمیشن می‌شود، اصرار به حضور در جشنواره دارید، گفت: من سه دوره در جشنواره بودم که سه دبیر مختلف داشت. این جشنواره برای ماست و جشنواره‌ای که برای ماست را حفظ می‌کنیم. بخشی از عوامل ما کسانی هستند که با دیگر پروژه‌ها کار می‌کنند و دوست دارند که کارشان در چنین جشنواره‌ای دیده شود و من بسیاری از این اجحاف‌ها را به‌خاطر این عزیزان نادیده می‌گیرم اما جایی ناراحت می‌شوم که زحمت این عزیزان دیده نمی‌شود.
کارگردان انیمیشن «فیلشاه» درباره مضامین انتخابی خود گفت: ما تیمی داریم که بازار را رصد می‌کنند و به ما می‌گویند که در این برهه چنین سوژه‌ای مناسب است. ما قصه ای را کار می‌کنیم که نیاز جامعه است و برای‌مان محتوا دارای اهمیت است. سعی می‌کنیم که عمق این شخصیت‌ها در زندگی بچه‌ها تاثیر بگذارد. این روند تازه شروع شده و در کارهای بعدی این موضوع‌ها را گسترش خواهیم داد.
محمدیان با اشاره به نادیده گرفته‌شدن خوراک فرهنگی برای بچه‌ها ادامه داد: در سینما همه برای خودشان فیلم می‌سازند و بچه‌ها را فراموش کرده‌اند، حتی جامعه هم بچه‌ها را فراموش کرده است. آخرین فیلم‌هایی که در این ژانر یادم می‌آید، به بیست سال قبل برمی‌گردد!
شیخ‌زاده در ادامه درباره نادیده گرفته شدن کودکان و نوجوانان در  ساخت فیلم گفت: حال و احوال تماشاچی سینما خوب نیست و عادت کرده‌ایم غم و غصه را روی  پرده سینما ببینیم. زمانی که این فضا را نشان می‌دهیم مورد استقبال قرار می‌گیرد. در سال‌های گذشته ما دارای سینمای کودک بودیم اما من چندین سال است که به جشنواره کودک می‌روم و فیلم مناسب برای این سن نمی‌بینم. امروز ما دچار بدبینی به سینمای کودک هستیم چون این فکر وجود دارد که سود مالی ندارد. ما باید به این نتیجه برسیم که کودکان ما نیاز به خوراکی دارند که هویت ایرانی‌شان را به آن‌ها بدهد و تنها از انیمیشن‌های خارجی تغذیه نشوند. ما می‌توانیم همانطور که به اسکار فیلم می‌فرستیم، به کن هم انیمیشن بفرستیم.

جعفری درباره پخش بین‌المللی فیلشاه گفت: این اثر برای پخش بین‌المللی دوبله انگلیسی و فرانسوی خواهد شد. ما برای شاهزاده روم  در آلمان، انگلیس و فرانسه اکران داشتیم و از آن تجربیات برای این انیمیشن استفاده خواهیم کرد. از یک پخش‌کننده ترکیه‌ای درخواست داشتیم که مذاکراتی انجام شده است و بعد از جشنواره پیگیر خواهیم شد.
تدوین‌گر این انیمیشن درباره روند تند قسمت ابتدایی انیمیشن توضیح داد: ابتدای فیلم درباره سال‌های اولیه زندگی این کاراکتر بود و قرار نبود مفصل روایت شود. این فیلم ۲۵۵۶ کات داشت که نسبت به فیلم‌های سینمایی سه برابر است و این موضوع قدرت کنترل را  کم می‌کند البته شاید بعد از جشنواره تدوین دوباره‌ای انجام دهم.

 

?فیلشاه یا فیلمشاه؛ مسئله این است!
مهدی آذرپندار

➕چشمان‌تان را ببندید و برای لحظاتی تصور کنید «فیلشاه» یک انیمیشن نیست. یک فیلم رئال است با موضوع حمله سپاه پادشاه ابرهه به مکه. آیا خیلی از ظرفیت‌های قصه از دست نمی‌رود؟ دلیلش ساده است. «فیلشاه» می‌توانست «فیلم شاه» باشد؛ فیلم ابرهه. یا حتی فیلم مریم و پدر برنابا یا فیلم عبدالمطلب و هر کاراکتر انسانی دیگر. اما فیلشاه، به یمن روایتش از دید یک فیل، یک انیمیشن باقی مانده و سینمای ما را هم بالاخره صاحب یک انیمیشن کرده است. یک انیمیشن به معنای واقعی که نمی توان آن را جز انیمیشن تصور کرد.
ماجرا خیلی ساده است. سینمای ایران به جز چند سال دوره طلایی سینمای کودک و چند صباحی تنفس در بازار پر رونق فیلم‌های گیشه‌ای اکشن در اواخر دهه شصت و اواسط دهه هفتاد، همواره درگیر بیماری مسری رئالیسم آن هم از نوع اروپایی و به ویژه فرانسوی، ایتالیایی و کمونیستی‌اش بوده است.

?در چنین شرایطی عجیب نیست که حتی انیمیشن‌های ایرانی هم گرفتار این رئالیسم و فقدان تخیل شده باشند و قصه‌هایی را برای روایت انتخاب کنند که اگر مشکل بودجه نباشد، خیلی راحت میتوان همان قصه‌ها را در سینمای رئال و غیر انیمیشن هم ساخت، بدون آنکه چیز خاصی از دست برود و دریغ و افسوسی از این تغییر مدیوم بر جا بگذارد.

این چنین است که قصه هایی چون قصه مادر بزرگوار امام عصر(عج) یا روایت قرانی اصحاب اخدود یا ماجرای زندگی شهید چمران، بی‌انکه در زاویه دید روایی انها خلاقیت و فانتزی‌هایی از جنس سینمای انیمیشن به کار رفته باشد، تبدیل به قصه‌های مهم‌ترین انیمیشن‌های ایرانی در سال‌های اخیر می‌شوند. در حالی که سوال مهم این است که چه نیازی به روایت این قصه‌ها در قالب انیمیشن است؟ و ایا در این اثار و با این زاویه دیدهای رئالی که انتخاب شده، از ظرفیت های بسیار غنی انیمیشن به درستی بهره گرفته شده است؟ واضح است که جواب منفیست.

?«فیلشاه» اما درگیر این رئالیسم مزمن نیست؛ چرا که ایده مرکزی قصه یعنی روایت ماجرای حمله سپاه ابرهه به مکه از زاویه دید یک فیل، به درستی از همان ابتدا بر فانتزی و تخیلی بودن و بهره گیری از ظرفیت‌های انیمیشن بنا شده است و همین است که فیلشاه را منحصر به فرد کرده. واگرنه «فیلشاه» در تکنیک و طراحی کاراکتر به وضوح عقب‌تر از «فهرست مقدس» و در کارگردانی نسبت به «دروازه بهشت» قدمی رو به عقب است. اما قطعا از این دو اثر برجسته، انیمیشن بهتری است.

در واقع این بار نویسندگان در اتفاقی بدیع، اجازه داده اند تا تخیل‌شان به پرواز درآید و خارج از جغرافیای واقعگرای سینمای ایران حرکت کند. به همین واسطه هم هست که می‌توان پیش‌بینی کرد که فیلشاه بتواند بیش از تمام آثار قبلی، با مخاطب واقعی سینمای انیمیشن، یعنی کودکان و نوجوانان ارتباط برقرار کند.