نقد و بررسی فیلم کامیون

«کامیون»، به کارگردانی و تهیه‌کندگی کامبوزیا پرتوی با مدیریت فیلمبرداری «تورج اصلانی» در مرزهای سوریه و عراق در روستاهای اطراف منطقه «سیلوانا» در استان آذربایجان غربی، در شهرهای ارومیه و میانه و در نهایت در لوکیشن‌های مختلفی در تهران از جمله؛ آزادی، تهرانسر، گلابدره، شهرک غرب، صادقیه و … فیلمبرداری شده است.در فیلم سینمایی «کامیون»، سعید آقاخانی، نیکی کریمی، تروسکا جولا، رامین راستاد، یعقوب پرسا، نسرین مرادی و … به ایفای نقش می‌پردازند.

کارگردان: کامبوزیا پرتوی
نویسنده: کامبوزیا پرتوی
تهیه‌کننده: کامبوزیا پرتوی
بازیگرها: سعید آقاخانی, نیکی کریمی, تروسکا جولا, نسرین مرادی, رامین راستاد
خلاصه‌‌‌‌‌فیلم: فیلم به داستان زندگی یک راننده کامیون ( سعید آقاخانی ) می پردازد..

   

جلسه پرسش و پاسخ فیلم سینمایی «کامیون» به نویسندگی، کارگردانی و تهیه کنندگی کامپوزیا پرتوی در پردیس سینما گالری ملت برگزار شد.

به گزارش ستاد خبری جشنواره فیلم فجر، دراین جلسه که مدیریت آن را را محمود گبرلو برعهده داشت، کامپوزیا پرتوی، تورج اصلانی، سعید آقاخانی، نسرین مرادی، رامین راستاد و میلاد موحدی حضور داشتند.
امین علومی از دنیای تصویر در مورد نزدیکی این فیلم و فیلم فراری از پرتوی پرسید که چقدر این موضوع دغدغه شماست و دوست دارید به این محتوا بپردازید  و دلیل این علاقه چیست؟
پرتوی در پاسخ گفت: من این فیلم نامه را در سال ۲۰۰۰ نوشتم و ۲۰۰۱به چندین جشنواره فرستادم که در هر دو جشنواره ای که فرستادم فیلمنامه برتر شد و جایزه هم برد اما فرصت نشد فیلم را بسازم. شاید اگر آن زمان آن را می‌ساختم می گفتید فیلم «فراری» تحت‌تاثیر این فیلم من بوده است.ما چنین موضوعاتی زیاد داریم. فیلم کوتاهی ساخته شد پیتر فالک نقش راننده را بازی کرد که بین مکزیک و آمریکا داستان می گذشت و در فیلم خانمی را می خواست به آن سوی مرز بفرستد برای زایمان. به هر حال این موضوعات زیاد است و قبل از انقلاب هم فیلمی به اسم جاده با چنین محتوایی داشتیم که در فرهنگنامه جمال امید هم می توانید اطلاعاتی از این فیلم پیدا کنید.
او در ادامه گفت: حدود سال ۶۰ و سر صحنه فیلمبرداری گلنار  در جنگل های دوهزار بودیم و مرحوم سجادی حسینی دستیارم بود و من دیدم او بسیار استرس دارد و پرسیدم چرا مدام می خواهد برود شهر… من از سجادی حسینی پرسیدم مشکل چیست؟ گفت من در تهران خانه ای گرفته ام و همسرم مشکلی پیدا کرده و… این مشکل اسباب و اثاثیه همسر او ایده این فیلم برای من بود و سعی کردیم به او کمک کنیم. اصل فیلم نامه من از سال ۶۷ بود تا به حال و امروز توانستم آن را بسازم

 

 

 

محمدرضا اویسی پرسید: «شما سال ۲۰۰۰ این فیلمنامه را نوشتید و قبلا در مورد طالبان بود بعد در مورد داعش شد. چه تغییراتی ایجاد کردید؟ در مورد چالش های ساخت فیلم در این جغرافیا را هم بگویید؟
پرتوی گفت: ایزدی ها زمانی که مورد حمله قرار گرفتند تابسان بود  و از تشنگی می مردند. من به این دلیل برف را انتخاب کردم که چیزهایی بود که در اخبار می‌دیدیم که عده ای غرق می شوند و… ایده من از شاخت این فیلم پناه جویی و امن بودن برای یکدیگر بود. همه مادیدیم که این افراد چگونه به نقاط مختلف دنیا پناه بردند و خیلی از آنها در شرایط جوی سخت گیر افتادند. ناامنی کهلبرای پناه جوها وجود دارد این ایده را به من داد که ما می توانیم برای پناه جوها جای امن باشیم و فرصتی به آنها بدهیم.
روزبه توکلی خبرنگار انصاف نیوز گفت: قرار بود خواننده زن کردی در فیلم تک خوانی کند. چرا این زن حضور نداشت؟ پرتوی گفت: آینور نتواسنت حضور پیدا کند.
موحدی گفت: ما برای موسیقی فیلم به آواهایی نیاز داشتیم. ظاهرا خبر این نیاز ما خیلی غلو شد و اصلا قرار نبود که خواننده ترکی بیاید و… ما از صدای این خانم در صحنه‌های شروع و برخی صحنه‌های دردناک دیگر بهره بردیم و برای تیتراژ پایانی هم ترانه قدیمی و فولکلور کردی بهره بردیم که زنی برای مرد از دست رفته اش می خواند. ما می خواستیم ترجمه این شعر را در تیتراژ آخر هم بگذاریم.
بابک صحرایی سردبیر تریبون هنر پرسید: پرتوی قرار بود نقش را به بهروز وثوقی بدهد. آیا این اجازه به وثوقی داده می شد که نقشی برای فیلم ایرانی باز ی کند؟
پرتوی گفت: من در فرصت ممنوع الفعالیت شدنم که بعد از« افسانه دو خواهر» برایم ایجاد شد، تصمیم گرفتم بازیگرانی را به کار در خارج از کشور دعوت کنم. بهروز وثوقی بعد از اینکه فیلمنامه را خواند، گفت از فیلمنامه خوشش آمده و من متوجه شدم برای حضور وثوقی در ایران مجوز نداده اند.

من تغییراتی در فیلمنامه ایجاد کردم و زمانی را که خانه‌های کردها را آتش می زنند،  به داستان ربط دادم. بعد از مدتی و بعد از تغییراتی که دادم، متوجه شدم هزینه ساخت فیلمم در ترکیه را هم ندارم و به بهروز وثوقی اعلام کردم که شرایط برای ساخت فیلم در ترکیه فراهم نیست. راستاد در ادامه به صحرایی گفت: «من مدتی دستیاری کرده ام برای بزرگانی مثل کیارستمی، پرتوی و…  وهمه خاطراتم ازآ« دوران به خاطرم هست. من بیشتر به خاطر دستیاری در فیلم خوشحالم و افتخار می کنم که دستیار پرتوی بودم.
یکی از خبرنگاران در مورد نقش سعید آقاخانی از او پرسید که چه تجربه ای با پرتوی داشتید؟
آقاخانی گفت: من هیچ نگرانی از نتیجه کار نداشتم چون پرتوی را می شناختم و فیلمنامه هم قوی بود و با کمال میل آن را انتخاب کردم ضمن آن که گریم من  خیلی کمک کرد که بهتر به ایفای نقش بپردازم. پرتوی ابتدا دوست نداشت گریم شوم اما بعد خودش هم راضی بود. از سوی دیگر، آقای اسکندری واقعا در زمینه گریم کمک بزرگی به ما کرد.

در ادامه خبرنگار برنامه باهمستان پرسید: شخصیت بهروز خیلی دیر به مخاطب معرفی شد و در اواخر فیلم او را شناختیم . به نظرم خیلی دیر بود و می تواست زودتر معرفی شود. آیا این نکته مشکلی ایجاد  نکرد؟ سوال دوم: در شرایط اقلیمی سخت و ساخت فیلم جاده ای توضیح دهید؟
پرتوی در پاسخ گفت: «اگر کاراکتر از خودش حرف بزند و خودش را معرفی کند، که نمی شود معرفی نقش. این خیلی قدیمی است که کاراکتر بیاید از خانواده اش حرف بزند تا مخاطب او را بشناسد.
پرتوی ادامه داد: شخصیت بهروز بسیار متعهد است و به مسئولیتی که برعهده دارد پایبند است.
آقاخانی افزود: شاید لازم نبود زودتر معرفی شوم. از یک جایی به بعد شخصیت خیلی بهتر خودش را به مخاطب معرفی کرد.
در پایان نشست هم مدیر جلسه محمود گبرلو عوامل فیلم را به گرفتن عکس یادگاری دعوت کرد.

 

?شروع پایان‌های خیلی باز

 محسن دریالعل

➕ فقط قرار است تایم فیلم تمام شود. همین! واقعا همین. اصلا داستان قرار نیست انتهایی داشته باشد. پرتوی هم احتمالا خودش نمی‌داند انتهای داستان قرار است چه شود، اصلا "بروژ" کیست و کجاست. نه فقط داستان و مخاطب که خود پرتوی هم به دنبالش می‌گردد و کلافه فیلم را رها می‌کند.
پرتوی یک خبر دارد، حمله داعش به کردستان عراق و آواره شدن کردهای ایزدی و یک سابقه شخصی، فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی، ترکیب اینها شده است یک سری نوشته بی‌سر و ته و یک سری تصویر، کنار هم چیدن تصاویر داستان بی‌انتهای "کامیون".
? «کامیون» انگار قرار بوده روایتگر مسیری باشد برای پیدا کردن حقیقت. اسم و شروع فیلم مخاطب را در انتظار فیلمی جاده‌ای می‌گذارد. فیلمی که مسیر و وسیله رفتن هم باید شخصیت داشته باشند. کامیون بیشتر از مسیر باید مخاطب را همراه کند و نقشش را کامل و درست ایفا کند. اما کامپوزیا پرتوی اصلا حواسش به شخصیت اصلی داستانش نبوده است. حتی یک خط هم برای او ننوشته و تمام حواسش را به شخصیت پردازی «بهروز»(سعید آقاخانی) جلب کرده، بی‌توجه به این که آقاخانی شخصیت مکمل است و قرار است تکمیل کننده شخصیت اصلی باشد نه تمام داستان و شخصیت و … .

?کامیون سوژه خوب و شروع خوب دارد، اما ناگهان فضای فیلم خراب می‌شود، فقط با یک دیالوگ طنز، کار از دست پرتوی در می‌رود و دیگر نمی‌تواند جمعش کند و تا انتها فقط حواسش به ساعت است تا زمان فیلم به استاندارد برسد و تمام.
اما در این بی‌سامانی فقط آقاخانی درست است. هم شخصیت را خوب فهمیده و هم می‌داند باید چکار کند. از لهجه و اکت‌ها گرفته تا جزئیات رفتاری و روند شخصیتی که طی می‌کند. آقاخانی می‌توانست شخصیتی کامل و بی‌نقص شود اگر پرتوی حواسش به بقیه شخصیت‌ها و داستانش بیشتر جمع بود. حتما پرتوی متهم ردیف اول است برای خراب کردن سوژه و شخصیت نیمه‌ای که خلق شده است.

 

?پرسش ‌نامه

محمد حسین رحیمی

➕ کامیون بیش از آنکه راه به تحلیل و نقد بدهد، سوالاتی درباره‌ی ماهیت و چگونگی ساخت خود ایجاد می‌کند که تا وقتی پاسخ روشنی درباره‌ی آنها به دست نیاید، هر حرف دیگری درباره‌ی فیلم بی‌دلیل خواهد بود. این سطور هم بیش از آنکه "نقد" نام داشته باشد، پرسش نامه‌ایست که البته از لابلای سطور آن می‌توان برداشتی از کیفیت فیلم هم داشت.

۱-نویسنده‌ی واقعی فیلمنامه، کامبوزیا پرتوی ست یا تورج اصلانی؟ هر چند به گواه عنوان بندی، پرتوی نگارش متن را بر عهده داشته، اما موقعیت محوری داستان شباهت‌های زیادی با قصه سریال پایتخت (قسمت اول) دارد. نکته‌ی جالب اینکه تورج اصلانی (که مدیر فیلمبرداری کامیون است) سالهاست در گفتگوهای مختلف اصرار دارد که فیلمنامه‌ی اولیه‌ی پایتخت متعلق به اوست و به سرقت رفته. اینکه خانواده‌ای به دلیل بی‌خانمانی، خانه‌ی خود را پشت کامیونی در کنار یکی از پارک‌های تهران بنا کنند. و این یعنی همان بخش اصلی داستان کامیون. بگذریم از اینکه کیفیت کامیون هم البته چیزی در حد و اندازه‌ی آثار تلویزیونی است.  

۲-این حجم از اشکالات آشکار و واضح در اجرا، چطور توسط کارگردانی –ظاهراً- مسلط و سابقه‌دار نادیده گرفته شده است؟ از بازی بازیگران تا طراحی میزانسن‌ها، و حتی در موارد جزیی اما اثرگذاری مثل هماهنگی زیرنویس‌های فیلم، کامیون کلسکیونی از ایرادات ریز و درشت است. ایراداتی که برخی از آنها حتی با یک بار تماشای نسخه‌ی نهایی فیلم توسط کارگردان هم قابل حل بوده است. خصوصاً درباره‌ی کیفیت ایفای نقش بازیگران فرعی، هیچ راهی برای درک این موضوع وجود ندارد که این تصنع و نچسبی چطور دیده و اصلاح نشده است.

۳-چطور می‌توان از این بیست دقیقه‌ی ابتدایی، به آن نیمه‌ی دوم بی‌رمق رسید؟ البته کامیون یک بیست دقیقه‌ی ابتدایی اثرگذار دارد. شکل کارگردانی فصل شلیک تیرهای خلاص، تحسین‌برانگیز و کیفیت بازنمایی مظلومیت و غربت مردم ساکن در مناطق اشغالی داعش، تاثر برانگیز است. اما فاصله‌ی کیفی این بخشها با ادامه‌ی فیلم چنان دور و دراز است که نمی‌توان باور کرد توسط یک کارگردان و با یک میزان از رمق و انگیزه ساخته شده باشد.

 کامبوزیا پرتوی: «کامیون» فیلمی در ادامه جهان‌بینی‌ من است

کامبوزیا پرتوی کارگردان «کامیون» درباره تفاوت یا شباهت این فیلم به دیگر آثارش می‌گوید: «حتما شباهت‌هایی وجود دارد. چون نگاه من که تغییر نکرده و این فیلم هم در ادامه جهان‌بینی‌ای است که تا الان به سینما و جهان‌ پیرامون‌ام داشته‌ام.»

کامبوزیا پرتوی فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان سینمای ایران با فیلم «کامیون» در سی و ششمین جشنواره فیلم فجر حضور دارد. او در گفت‌وگو با ستاد خبری جشنواره فیلم فجر درباره مضمون فیلم تازه‌اش می‌گوید: «این فیلم مثل همه فیلم‌ها، چیزی در خودش دارد که نمی‌شود درباره آن توضیح داد. در حقیقت نمی‌خواهم خط بدهم که همه به دنبال همان چیز باشند.» تصاویری که تا امروز از تازه‌ترین ساخته پرتوی منتشر شده، این را به ذهن می رساند که «کامیون» یک فیلم جاده‌ای است. خودش اما معتقد است فیلمش جاده‌ای نیست اما بیشتر در جاده و شهر می‌گذرد.
او درباره تفاوت یا شباهت فیلمش به دیگر آثارش می‌گوید: «حتما شباهت‌هایی وجود دارد. چون نگاه من که تغییر نکرده و این فیلم هم در ادامه جهان‌بینی‌ای است که تا الان به سینما و جهان‌ پیرامون‌ام داشته‌ام.»
کامبوزیا پرتوی درباره دوری ۱۲ساله‌اش از جشنواره فیلم فجر پس از «کافه ترانزیت» می‌گوید: «4سال اول رئیس‌جمهور پیشین، این که کارگردانی نکردم یک تصمیم خودخواسته بود، ولی در ۴ سال دوم دولت او ممنوع‌الفعالیت شدم. پس از آن، در ۴سال اول دولت آقای روحانی هم سعی کردم فیلم بسازم ولی نتوانستم مجوز بگیرم. فیلمنامه‌ای در دست داشتم و بعد، این فیلمنامه را جایگزین کردم و توانستم مجوز بگیرم و آن را بسازم. در واقع این فیلمنامه بدون تغییر و ممیزی ساخته شده است.»

او درباره حضور سعید آقاخانی که نقش اول فیلمش را ایفا می‌کند می‌گوید: «سعید آقاخانی در «کامیون» نقش جدی دارد و من خیلی از نتیجه کار او راضی هستم. یعنی فکر می کنم یکی از شانس هایی که این فیلم داشت، حضور آقای آقاخانی بود. بعدا شما هم این فیلم را ببینید به این نتیجه خواهید رسید.»
کارگردان «کامیون» درباره پیش‌بینی‌اش از اتفاقی که در جشنواره سی و ششم برای فیلمش می‌افتد، می‌گوید: «نمی‌توانم پیش‌بینی کنم ولی خیلی خوشحالم که فیلم من به قید قرعه برای افتتاحیه برنامه سینمای دوستان مطبوعاتی انتخاب شد و امیدوارم شروع خوبی برای آنها باشد.»