صفحه اول / فرهنگی و هنری / سینما و تئاتر / نقد و بررسی فیلم به وقت شام

نقد و بررسی فیلم به وقت شام

نقد و بررسی فیلم به وقت شام

 فیلم سینمایی «به وقت شام» به تهیه‌کنندگی محمد خزاعی، دومین همکاری مشترک ابراهیم حاتمی‌کیا و سازمان اوج است که برای نخستین‌بار در سطح اول سینمای ایران به صورت مستقیم به حوادث منطقه و اسلام تکفیری می‌پردازد

این فیلم روایتگر داستان هواپیمای کمکی ایران برای سوریه است که برای فرود در فرودگاه دمشق دچار مشکل می‌شود و در آن هادی حجازی فر، بابک حمیدیان به همراه با جمعی ازبازیگران ایرانی، سوری و لبنانی مقابل دوربین رفته‌اند.

نقد و بررسی فیلم به وقت شام

نشست رسانه‌ای فیلم «به وقت شام» با حضور ابراهیم حاتمی‌کیا؛ کارگردان، محمد خزاعی؛ تهیه‌کننده، مهدی جعفری؛ فیلمبردار، مهرداد خوشبخت؛ تدوین‌گر، شهرام خلج؛ چهره‌پرداز، بابک پناهی؛ طاهر پیشوایی؛ صدابردار، کارن همایونفر؛ آهنگساز، طراح صحنه، هادی حجازی‌فر و محمد شعبان؛ بازیگران با اجرای محمود گبرلو امشب دوشنبه شانزدهم بهمن‌ماه در پردیس سینما گالری ملت برگزار شد.

حاتمی کیا در ابتدای نشست اظهار داشت: من اولین فیلمم را درست زمانی که با کربلای ۵ مصادف بود اولین فیلمم را با نام هویت ساختم. در آن زمان همه بچه‌ها رفته بودند منطقه و به من سخت گذشت که نرفتم. این موضوع را به این جهت می‌گویم که فیلم «به وقت شام» را یک سرباز ساخته است. من خودم را سرباز این نظام و کشور می‌دانم و دلم می‌تپد برای کسانی که جهاد می‌کنند. من را یک سرباز بدانید.

محمد خزاعی در ادامه گفت: همه گروه ما این فیلم را خانواده‌ها و بازماندگان مدافع حرم تقدیم کردیم. جای چنین آثاری در سینمای ایران خالی بود و امیدواریم ادای دین کرده باشیم و این خانواده‌ها از این کار راضی باشند و توشه‌ای برای آخرت ما باشد.

حاتمی‌کیا در پاسخ به سئوالی مبنی بر ضعیف بودن جلوه‌های ویژه فیلم گفت: افتخار می‌کنم این فیلم را بچه‌های ایرانی ساختند و دلاری را خرج استفاده از جلوه‌های ویژه در خارج از کشور نکردم و این موضع برای من حائز اهمیت است که حتی طعنه‌ها را به تن بخرم اما فیلم را با همکاران ایرانی کار کنم.

او درباره پرداختن به موضوع داعش در این فیلم گفت: من روزی کل گروه را جمع کردم و اجبار کردم همه فیلم‌هایی که داعشی‌ها ساختند، اعم از سربریدن و صحنه‌های دلخراش را نگاه کردیم. ترکیب داعش به شدت اگزجره است و من تلاش کردم تا جایی که ممکن است این اگزجره بودن را در بستر قصه نشان دهم.

کارگردان «به وقت شام» درباره مظلومیت مدافعان حرم بیان داشت: در مظلومیت مدافعان حرم همین بس که حتی زمانی که این عزیزان شهید می‌شدند، این امکان که اسم‌شان مطرح شود وجود نداشت. من در میان این عزیزان زندگی کرده‌ام و با احوالات‌شان آشنا هستم. من هم دلم می‌خواست بیشتر به این عزیزان بپردازم اما مصلحت این بود که نگاه کلی‌تری داشته باشم و کلی‌تر به آنها بپردازم.
هادی حجازی‌فر درباره ایفای نقش در این فیلم گفت: من به شدت از ایفای این نقش می‌ترسیدم، برای اینکه نکند به فیلم آقای حاتمی‌کیا آسیب بزنم. اما این تیتر در یکی از رسانه‌ها منتشر شد که من خودم را در این فیلم دوست نداشتم. من در این فیلم یاد گرفتم و عجیب خودم را در آن دوست دارم.
تهیه‌کننده «به وقت شام» درباره پروسه تولید و هزینه تولید این فیلم توضیح داد: پارسال همین موقع ما اولین جلسات را برای تولید این فیلم داشتیم و فکر می‌کردیم برای سال ۹۸ تمام شود. ما شبانه روزی کار کردیم به این دلیل که این جنس کار فرق دارد که فیلم به جشنواره امسال برسد. ما برای گرفتن یک هواپیما بیست روز جلسه داشتیم. از دور این تفکر وجود دارد که همه امکانات برای آقای حاتمی‌کیا فراهم است اما اگر همکاری ارتش و تلاش گروه نبود این کار شکل نمی‌گرفت. اگر نقدهایی در صحنه‌هایی از فیلم وجود دارد به دلیل نبود امکانات است.
او درباره میزان بودجه فیلم گفت: این که چه قدر هزینه شده است، اهمیتی ندارد مهم نتیجه و خروجی است.
حاتمی‌کیا در بخش دیگری از این نشست گفت: داعش، جدی است و چیزی نیست که به این راحتی‌ها حذف شود. این گروه در حال رفتن به سمت لیبی است. من اصرار داشتم این فیلم زودتر آماده شود. چهار ماه کار کردن برای فیلمی که ۲۴۰۰ پلان دارد، زمان کمی است. ما شبانه‌روز کار کردیم. من اعتقاد داشتم درباره این گروه باید حرف زد و به تفکرات‌شان نزدیک شد.
او درباره نمایش بین‌المللی فیلم گفت: من دوست دارم که فیلم در خاورمیانه مطرح شود. من دشمن جشنواره نیستم و از اینکه فیلمم به جشنواره‌ها برود خوشحال می‌شوم؛ اما از اینکه جوانان برای جشنواره‌ها فیلم می‌سازند و می‌سوزند با جشنواره‌ها مشکل پیدا می‌کنم. دوست دارم جوانان کشور فیلم‌هایی بسازند که حرف‌های کشور را بزند.
کارگردان «به وقت شام»  در پاسخ به این سئوال که چرا مخاطبان با قهرمانان فیلم‌های اخیر شما که گل‌درشت شعار می‌دهند، ارتباط برقرار نمی‌کنند و آنها را پس می‌زند، گفت: من با مخاطبان بسیاری ارتباط دارم. نظام چهل سال است جلو می‌رود، آیا همه سرجایشان هستند، من فقط سرجایم نیستم؟ من در این فیلم می‌خواستم بچه‌های مظلومی را که به سوریه می‌روند، نشان دهم و در این مسیر با مشکلات و محدودیت‌های زیادی روبرو بودم. جشنواره پارسال، این طعنه به من زده شد که چرا اینجا نشسته‌ای و سوریه نمی‌روی و فیلم نمی‌سازی. من سراغ سردار سلیمانی رفتم و با وجود بسیاری از خط قرمزها خواستم که  فیلمی با چنین موضوعی را بسازم. من دلم نمی‌خواهد شعار بدهم ولی شرایط بسیار پیچیده است و برای یک پلان چهار ثانیه‌ای بسیار محدودیت داشتم.
حاتمی‌کیا گفت: من هرچه قدر بیشتر درباره داعش تحقیق کردم، بیشتر به این نتیجه رسیدم که این گروه بسیار پست‌مدرن است! من تحقیقات زیادی کردم و حتی از نزدیک شرایط را رصد کردم که ببینم می‌توانم قصه ذهنی خود را روایت کنم یا نه.
این کارگردان درباره ساخت فیلمی درباره حادثه سانچی گفت: من قبلا در کشتی کار کرده‌ام و چنین پیشنهادی هم به من شده، اما درباره آینده نمی‌توانم قولی بدهم.
حاتمی‌کیا درباره صحنه‌های دلخراش فیلم گفت: من در زندگی‌ام حتی یک مرغ را سر نبریده‌ام و برای این سکانس همه تنم می‌لرزید و شدیدترین فشارهای روانی  را تحمل کردم. سعی من براین بود که فیلم خشن نسازم. برای من داعش گونه‌های مختلف دارد.
خزاعی با اشاره به پخش بین‌المللی فیلم گفت: با توجه به اینکه ما در ساخت این فیلم استاندارهای بالایی را رعایت کردیم برنامه‌ریزی ما این است که پخش بین‌‌المللی داشته باشیم.
حجازی‌فر در پاسخ به این سئوال که آیا نقش‌های متفاوت‌تری را تجربه خواهد کرد، گفت: من نقش‌های متفاوتی در آستیگمات و شاهگوش بازی کرده‌ام که در جشنواره حضور ندارند.
در ادامه این نشست کارن همایونفر درباره موسیقی فیلم توضیح داد: معمولا زمانی که من با آقای حاتمی‌کیا کار می‌کنم، همه توانم را می‌گذارم. همه موسیقی این کار در ایران و با موزیسین‌های ایرانی ضبط شد. با اینکه امکانات کار در خارج از کشور فراهم بود ولی نیازی برای این کار ندیدیم.
خزاعی درباره این موضوع که مطرح می‌شود فیلم «به وقت شام» جایزه بهترین فیلم جشنواره را دریافت خواهد کرد، گفت: واقعیت این است که همیشه چنین فضاهایی مطرح می‌شود. باید ببینیم نظر دوستان و داوران چگونه است. اما مهم این است که فیلم برای گرفتن جایزه باید شاخصه‌های لازم را داشته باشد و دبیر جشنواره همه دارای چنین قدرتی نیست که فیلمی را برجسته کند. نقدها علیه ما شدیدتر است. چون سازمان اوج برای اولین بار در فیلم دفاع مقدسی سرمایه‌گذاری کرده است، چنین فضاسازهایی مطرح می‌شود که خوشایند نیست.
جعفری فیلمبردار فیلم درباره انتقادها به حاتمی‌کیا توضیح داد: همه کارگردان‌ها لحن مخصوص به خود را دارند. ویژگی حاتمی‌کیا این است که حرف‌هایش را گل‌درشت مطرح کند و خودش می‌گوید این من هستم و دوست دارم اینچنین فیلم بسازم. من در حوزه کار خودم و کارگردانی  را به‌شدت از ایشان یاد گرفته‌ام. خواهشم این است که به جنبه‌های تکنیکی و فنی فیلم نگاه شود. ما زمانی که فیلمبرداری می‌کردیم، مطمئن نبودیم که خروجی جواب می‌دهد یا خیر، اما داشتن چنین جسارتی و چنین ایده‌هایی را به تصویر کشیدن، اهمیت دارد.

محمد شعبان بازیگر سوری فیلم گفت: حتی بیست درصد فیلمی که آقای حاتمی‌کیا ساختند در سوریه ساخته نشده است. من قبلا آژانس شیشه‌ای را از  آقای حاتمی‌کیا دیده بودم و در این کار بیشتر با ایشان آشنا شدم.
حاتمی‌کیا در پایان درباره اکران فیلم «گزارش یک جشن» گفت: من دوست دارم فیلم‌ام پخش شود. این  فیلم دچار سوتفاهم شده است. من افتخار نمی‌کنم در جمهوری اسلامی ایران فیلمی ساخته‌ام که اکران نشده است.

حواشی فیلم «به وقت شام»:

سیدجمال ساداتیان از اعضای هیات انتخاب جشنواره فیلم فجر درباره فیلم «به وقت شام» گفت: " فیلم قابل قبول و خوبی است و برای تولیدش زحمت کشیدند ولی به سلیقه من شاید قصه‌اش می‌توانست طور دیگری روایت شود اما سلیقه نویسنده و کارگردان این بوده است. تنها فیلمی است که به موضوع داعش پرداخته است و عملکرد داعش را روایت کرده است. "

کارن همایونفر درباره فیلم «به وقت شام» نوشت: " بی شک بزرگترین و پیچیده ترین و بی پروا ترین تولید سینمایی ایران است. نفس ها را حبس کنید."

مهرداد خوشبخت، تدوینگر و کارگردان یونیت دوم فیلم «به وقت شام» گفت: "اولین نسخه تدوین شده این فیلم بیش از ۲۵۰۰ پلان داشت. تدوین آن چندین ماه زمان برد، زیرا که حجم پلان‌ها بسیار زیاد بود و یک صحنه گاهی با ۶ دوربین، فیلمبرداری شده بود و در نهایت باید بهترین آن‌ها انتخاب می‌شد. اینکه حاتمی‌کیا پذیرفت یک کارگردان دیگر در کنارش حضور داشته باشد، از مناعت طبع وتسلطش به کار سرچشمه می‌گیرد و هر کارگردانی زیر بار چنین تصمیمی نمی‌رود. من موظف بودم طبق سلیقه او استوری ‌بوردهایی که به توافق می‌رسیدیم را اجرا کنم."

هادی حجازی فر و بابک حمیدیان تنها بازیگران ایرانی فیلم هستند و بازیگران مطرحی از کشورهای لبنان، سوریه، عراق و مصر در فیلم سینمایی «به وقت شام» جلوی دوربین ابراهیم حاتمی کیا رفتند.

بابک حمیدیان و ابراهیم حاتمی کیا دومین همکاری خود را در فیلم «به وقت شام» تجربه کردند.

«به وقت شام» ابتدا «پرواز به وقت شام» نام داشت.

این  فیلم  به سه زبان انگلیسی، عربی و فارسی تولید شده است.

پوستر فیلم: (طراح: خانه طراحان انقلاب اسلامی)

نقد و بررسی فیلم به وقت شام

?نجات ایلیوشین سینمای ایران
#ضا کردلو

➕ «به وقت شام» یعنی به وقت شام، یعنی به وقت این ۵،۶ سال، یعنی به وقت زمانه خود. یعنی فارغ نبودن از اتفاقاتی که اطراف‌مان می‌گذرد. یک کارگردان چگونه می‌تواند، عکس‌العمل خود را نسبت به این اتفاقات نشان دهد؛ جز با فیلم ساختن؟! «به وقت شام» البته امتحان معرفت و مردانگی و کنار نیامدن با خود است. قصه کاپیتان حاتمی‌کیا که برای نجات ایلیوشین سینمای فروخفته در خود و بی‌خبر از عالم و آدم دست به کار می‌شود. باقی هم نسلانش نیستند؟ کجایند، نمی‌دانم. اما نیستند و حاتمی‌کیا تنهای تنهای تنها از میان کارگردانان هم دوره خود، هنوز «به وقت عمل کردن» را درک می‌کند.
حاتمی‌کیا «به وقت امروز» است. اما «به وقت شام»؛ که روایتی نو و تکنیکال و فراتر از سینمای ایران است از یک خاطره جمعی که احتمالا هیچکس تا سالها فراموشش نخواهد کرد. حتی آنهایی که بی‌تفاوت از کنارش عبور کرده‌اند؛ «تراژدی سوریه» و اتفاقاتی که خواه ناخواه گریبانگیر ماست. داعش و گروههای تکفیری. «به وقت شام» اعتقادی‌ترین اثر ابراهیم حاتمی‌کیاست.

? پایه این اعتقاد «انتخاب» اوست. او انتخاب کرده خود را در کشاکش جدال گروه‌های سیاسی و اجتماعی داخل کشور تعریف نکند. او انتخاب کرده برای «اعتقاد» درباره تراژدی سوریه فیلم بسازد. درگیر شعار نشود. به ارتقای جهات فنی سینمای ایران اهمیت دهد. از زبان مفاهمه با دنیا استفاده کند. مردم را نشان دهد. به موضوع شکاف نسلی بپردازد و قصه داشته باشد. قصه‌ای پرکشش که اجازه نمی‌دهد مخاطب ۱۱۰ دقیقه پلک چشم برهم بگذارد. فیلمی پرحادثه و پر از تعلیق و نشانه‌گذاری‌های دقیق و فکر شده.

?کاری که حاتمی‌کیا خوب بلد است. توان دراماتیزه کردن و ایجاد تعلیق‌های فراوان در لوکیشن‌های محدود است. این اتفاق اینبار در ایلیوشین تکرار شده است. تمایز «به وقت شام» البته سکانس‌های پرتعداد خارجی هم هست. قوت سکانس‌های خارجی نیز هم‌تراز با فضای دراماتیک داخل هواپیماست و البته به جهت فنی و تکنیکی سخت‌تر و پیچیده‌تر. در همین زمینه بی‌تردید سکانس اولین تیک‌آف ایلیوشین در فرودگاه تدمر و تلاش ابتدایی برای نجات هواپیما یکی از کم‌نظیرترین سکانس‌های خارجی در سینمای ایران است.


 

این را هم ببینید

نقد و بررسی فیلم تنگه ابوقریب

نقد و بررسی فیلم تنگه ابوقریب

این فیلم روایتی است از دفاع دلاورمردانه گردان عمار در برابر لشکرکشی رژیم بعث به فکه و شرهانی. روزهای رشادت و مظلومیت بچه‌های گردان عمار در روزهای آخر دفاع مقدس در منطقه حساس تنگه ابوغریب.